书里许下的那件事

# 书里许下的那件事

三本书，三句许诺。

许诺分别藏在三个地方：一本书的题名上，一场对话的前言里，一页脚注下。三个位置都是读者一定会碰到的地方。三个许诺的人也不一样：一个是自己许的，一个是译者替书许的，一个是编者替作者许的。

可是在这三本书里，兑现都被安排到了书页之外。

## 一本把许诺印在题名上的书

论拉丁文和希腊文该怎么念的小册子，作者是英格兰人，题名是这样写的：

IOANNIS CAII ANGLI, De Pronunciatione Græcæ & Latinæ linguæ cum scriptione nova libellus.

拉丁文的意思是「附一份新的写法」。可我们读到的这一版，从题名翻到末页，没有出现过一张写法的表。整本书是一场论战：作者反对当时英格兰流行的希腊文、拉丁文新读法，顺手给北方人和苏格兰人现造了一个名字：

quod Borealismum seu Scotismum nominamus

他给的理由也很实在——不是难听，是断人：

Id enim experimento didici, varietatem pronunciandi mutuum commercium & societatem hominum rerumque intellectum summouere: discordémque hanc pronunciationem sermonis commercio nunquam contracturam ad colloquia.

然后他在结尾处转身向读者说话，说的却不是「照我的写」：

Optandum igitur ut cum quieta iam sint omnia, et consensu hominum uniuersali paucis tantùm exceptis confirmata vetus pronunciatio, persequamur eam, curemusque ne perturbetur.

题名许一份新写法，正文求你保持旧读法。诺言和乞求互相拉扯，谁也没赢。末了他还不肯把这事说成学术分歧，只说这是某些人的虚荣——人人都想当一件新东西的作者：

Nam ut innouemus nulla facit rei magnitudo ut dixi. Omnes enim vident quam sit leuis et ridicula, nequè ut tantos motus excitemus ulla fecit necessitas, sed hominum quorundam vanitas, dum quiuis studeat nouæ rei nouus author haberi.

## 一本把许诺说给对手听的书

柏拉图的《斐利布》有个希腊语译本，译者在前言里先替这本书许了个愿：书里有两块哲学的钻石，其中之一，是「一切美德的和谐调配的第一次尝试」。译者甚至替它标好了页码——钻石在三十八到四十一页，配方在一百一十一页往后。

το δε άλλο είναι ο στενός συνδυασμός του αγαθού προς το ωραίον (αντιθέτως προς τον μείζονα Ιππίαν) και το αληθές (σελ. 111 και εξής), το οποίον είναι η πρώτη απόπειρα προς τον αρμονικόν συνδυασμόν και συμβιβασμόν όλων των καλών ιδιοτήτων και αρετών εις την τελειοποίησιν του ατόμου.

正文是一场有赌注的比赛，快乐和明智各占一头。两者怎么兑在一起，最后被说成调蜜水：快乐是蜂蜜的泉，明智是清冽不竭的井水，得尽量完美地兑在一起。

Και βεβαίως εμπρός μας, καθώς εις οινοχόους παρουσιάζονται πηγαί, και με πηγήν μεν μέλιτος ημπορεί κανείς να παρομοιάση την πηγήν της ηδονής, την δε πηγήν της φρονήσεως την νηφάλιον και αμέθυστον με την πηγήν του σωφρονικού και υγιεινού νερού. Και αυτάς πρέπει να προθυμοποιηθούμεν να τας κεράσωμεν μαζί όσον το δυνατόν τελειότερον.

裁判的流程也写好了：这场论证已经接近第六场审判，此后只剩下把冠冕放到我们说过的东西上。

Εις την έκτην όμως γενεάν, λέγει ο Ορφεύς, παύσατε το πανηγύρι της μουσικής. Αλλά και ο ιδικός μας λόγος πλησιάζει να είναι τελειωμένος εις την έκτην κρίσιν. Επομένως κατόπιν από αυτά δεν μένει πλέον παρά να θέσωμεν κάπως την κορωνίδα εις όσα είπαμεν.

然后是结尾。苏格拉底问：那么，我可以走了吗？

Σωκράτης. Τότε λοιπόν θα μου επιτρέψετε και να φύγω ;

裁判答：还差一点。

Πρώταρχος. Ολίγον μένει ακόμη, καλέ Σωκράτη. Βεβαίως δε δεν θα αποκάμης συ προηγουμένως από ημάς. Εγώ δε θα σε υπενθυμίσω όσα υπολείπονται.

冠冕没有落到配方上。整本书许下的那件事，在最后一句上被推掉了——推掉它的不是外人，是刚刚宣称「我们全都说定了」的那位裁判本人。

## 一本把许诺写在脚注里的书

《Μύθοι》是一册希腊语的寓言诗集。卷首那段寓言里，真理和谎言在十字路口相遇，订下了一笔交易；作者这样收场：

Τα παραμύθια εξιστορώ· τους μύθους ξεδιαλέγω. Στολνώ το Ψέμα όσο μπορώ και την Αλήθεια λέγω.

书末的脚注 4 交代全书体例。这册书有两辑：前面二十几则是押韵的抒情短章，后面两则拿同一批故事用不押韵的诗体重写了一遍——脚注说的正是这次改写：

Οι εφεξής δύω μύθοι έχουν το ίδιον νόημα με τον Α' και Β' οπού φαίνονται εις την αρχήν, είναι όμως γραμμένοι με στίχους ανομοιοκαταλήκτους. Ίσως ο Συγγραφεύς είχε σκοπόν να κάμη όλους τους προηγουμένους μύθους κατά τον ίδιον αυτόν τρόπον.

「也许作者本来就打算把前面所有寓言都照这个办法改一遍。」可这是编者替作者说的话，而作者没有改。这册书里于是留下两则停在半路上的寓言。第九则写到一半，下一则的标题就顶了上来：

Αχ! ο γέρος ευτύς αποκρίθη, Το ζαλίκι μου αυτό δεν μπορούσα Να σηκόσω· σε φώναξα ο δόλιος Να μου δόκης ολίγη βοήθεια. ΜΥΘΟΣ Κ'.

老妇人求那声「你来帮帮我」，求到一半，故事没了。

## 最后：许诺的三种位置

三本书，三种位置：题名、前言、脚注。三种人：作者、译者、编者。全是读者翻得到的地方。

可兑现的位置，三本都在书的外面：凯乌斯的新写法不在这本书里，柏拉图的配方没在结论里，寓言诗集那份改写计划没在任何一个后续版本里。

许诺可以由别人代你许，但书还是得自己还。

许诺必须印在读者一定会看见的地方。兑现却总是被安排在读者翻不到的地方。

三本书都把话说在了前面，然后走开了。