一个把译者留在了空处，一个在书后写下自己改了什么

# 一个把译者留在了空处，一个在书后写下自己改了什么

两本都是二十世纪的书，都不是原语文: 一本是一九三一年的丹麦语旧约，一本是一九二二年的希腊语维特。凑在一起看，它们回答的是同一个问题——译者这个人，在成品里还剩下多少。

## 一本没有译者

丹麦那本《Det Gamle Testamente af 1931》，署名只有一个机构: copyrighted Etext (c)1931 Det Danske Bibelselskab.——丹麦圣经协会。五万九千多行里没有一句译者序，没有一行「据希伯来文译」，没有一条注; 书自己能给的最接近的交代，是卷首那张书名清单 Fortegnelse over Det gamle Testamentes Kanoniske Bøger:，以及卷内那些卷名与题注的分寸: Det er Himmelens og Jordens Skabelseshistorie.——那是天地创造的故事; 诗篇的题注则是 (Til Sangmesteren. En Salme af David.)——致乐长，大卫的一篇诗。

要说译者还留下了什么痕迹，就只剩他下笔的腔调，像这句开场: Endeløs Tomhed, sagde Prædikeren, endeløs Tomhed, alt er Tomhed!——虚空的虚空，传道者说，虚空的虚空，一切都是虚空。这是一九三一年的当代丹麦语，不是教会语; 而这恰恰是它当年被嫌「不合教会口味」的地方。约伯记里神那句质问也是同一副笔墨: Hvor var du, da jeg grundede Jorden? Sig frem, om du har nogen Indsigt!——我奠定大地的时候你在哪里? 说吧，你若有点见识。连改名都是译者的决定: Overhofmesteren gav dem andre Navne, idet han kaldte Daniel——宫廷总管给他们换了名字，把但以理称作另一个名。

然后是第三层皮: 二〇〇〇年的志愿者把这个印本打成纯文本，把摩西的一百二十岁写成了 Jeg er nu 12O År gammel og kan ikke mere——我现在一百二〇岁了，再也……字母 O 顶了数字 0。翻译史、印刷史、电子化史，三件事叠在同一份文件上，而书本身一句不提。

## 一本在书后写下自己改了什么

希腊那本《Βέρθερος》，一九二二年在雅典印，译者是 Ι. Αρετα。这本书至少还有译者; 而这个译者做了件不多见的事: 正文之后，他一条一条写下来，说自己动过什么。

正文起头第一句就把话说得很满: Πόσον χαίρω που ανεχώρησα! Καλέ μου φίλε, τι πράγμα είναι η καρδιά του ανθρώπου!——我真高兴我离开了! 亲爱的朋友，人的心是个什么东西! 到卷末，叙述权干脆换了人: Ό,τι συνέβηκε αυτόν τον καιρό στην ψυχή της Καρολίνας, ποια ήταν τα αισθήματά της προς τον άνδρα της, προς τον δυστυχισμένο φίλο της, δύσκολα τολμούμε με λόγια να εκφράσωμε· αλλά μπορούμε, ύστερα από όσα ξέρομε για τον χαρακτήρα της, να σχηματίσωμε μέσα μας μια ιδέα, και μια ωραία γυναικεία ψυχή μπορεί να μπη στη θέσι της και να εννοήση ό,τι κι' αυτή αισθάνθηκε.——这期间卡罗莉娜心里发生了什么、对丈夫和对那位不幸的朋友是什么感情，我们很难用话说出来; 但既然我们已经知道她的性格，就可以在自己心里形成一点想法，而一颗美好的女性心灵是能坐上它的位置，去理解自己所感受过的。

正文最后一句是 Τον εβαστούσαν εργάτες· κανένας παπάς δεν τον συνώδευσε.——他们按工人那样抬他; 没有神甫随他。写完这句，书就结束了。接下来的四行，是译者的账。

第一条: Ο αναγνώστης ας μη κοπιάση να ζητήση τους εδώ αναφερομένους τόπους· ηναγκάσθην να μεταβάλω τα αληθή ονόματα του πρωτοτύπου.——读者不必费心去查这里提到的地名; 我不得不改动原书的真实名字。第二条: Αναγκάζομαι να σβύσω το μέρος τούτο της επιστολής διά να μη δώσω αιτίαν παραπόνου εις κανένα, αν και ολίγον ενδιαφέρει κάθε συγγραφέα η κρίσις μιας κόρης και ενός αστάτου νέου.——我不得不删掉这封信的这一段，好不给任何人留下抱怨的理由，尽管每个作家对自己女儿和一个青年人的评断都略有兴趣。第三条: Και εδώ παρελείφθησαν τα ονόματα εντοπίων τινών συγγραφέων, όποιος μετέχε του επαίνου της Καρολίνας, θα το αισθανθή εις την καρδίαν του, αναγινώσκων το χωρίον αυτό, άλλος δε κανένας δεν χρειάζεται να το γνωρίση.——这里也删去了几位本地作家的名字; 凡是参与过对卡罗莉娜的赞誉的人，读到这段自会心里明白; 别人则不必费心去认识他。

第四条最短，也最重: Τώρα έχομεν έν έξοχον κήρυγμα του Λαβετέρ περί τούτου μέσα εις το βιβλίον του Ιωνά.——现在我们有拉贝特就这件事在《约拿书》里一篇极好的讲道了。前一句说没有神甫随他，后一句译者就补上一场讲道。

## 两种译者

一本把译者彻底留在了空处: 他的名字没有，序没有，底本语言没有，五万九千行里只剩语气和他自己犯的错; 到了电子版那一层，连错也替他犯了——字母 O 顶了零。另一本把译者请到书后: 改了地名认，删了一段认，抹掉几个名字认，还补进一篇讲道认。

两本是同一件事的两头: 译者到底在不在书里。一本是缺席到只留下语气，一本是出席到逐条报账。

立刺只有一句: 一个把译者留在了空处，一个在书后写下自己改了什么——译者不在的那本，读者只能从错字里认出他。

一苇