一个记得自己从哪里来，一个还在等下一版

# 一个记得自己从哪里来，一个还在等下一版

两本都是小语种的儿童读物，都出在各自语言最吃紧的年头：威尔士的《摇篮歌》1911 年印在 Conway，弗里西的《弗里西故事集》1924 年印在 Ljouwert。一个是教师花了二十多年，从几百位朋友嘴里一个字一个字收来的儿歌；一个是青年弗里西协会印给孩子、画家配了插图的童话册。两本都把「孩子嘴里的话」当成一国文学的地基，可它们对同一件事——这些故事是谁讲的、怎么讲的——处理得正好相反。

## 一本把自己的来路写成总谱

威尔士那一本的序言先把话说满：A yw’r cerddi hwian yn llenyddiaeth? Ydynt, yn ddiameu.——儿歌算不算文学？算，毫无疑问。接着那句把整本书抬起来：Y mae llenyddiaeth cenedl yn dibynnu, i raddau mawr, ar ei hwiangerddi.——一个民族的文学，很大程度上就长在它的摇篮曲上。于是Os mynnech ddeall nodweddion cenedl, y dull chwilio hawddaf a chyrfymaf a sicraf yw hwn,—darllennwch ei cherddi hwian.——要想懂一个民族的性情，最省事、最快、最靠得住的办法就是这个：去读它的儿歌。

方法交代得很干净：Gwaith araf oedd eu cael, bum yn eu casglu am dros ugain mlynedd.——收它们是慢活儿，我前后收了二十多年；Cefais hwy oddiwrth rai ugeiniau o gyfeillion caredig, yn enwedig pan oeddwn yn olygydd Cymru’r Plant.——我从几百位亲爱的朋友那里得到它们，只在我编《威尔士儿童》的时候才问得出来。

真正把这本书变成总谱的是卷末那二十几条脚注。有一条说：Rhoddid blaen gwialen yn y tân, a throid hi’n gyflym i ddarlunio buarth, cryman, &c., wrth ddweyd y geiriau.——把一根柳条插进火里，快活地转起来学牛叫、学哭腔，边说词儿边转。另一条更老实：Mae’n gofyn medr i wneyd y swn priodol. Medd golygydd Llyfr Coch Hergest, gan yr hwn y cefais hwy, y medr hwn.——要发出那个本来的声音，是要功夫的；这些我是从《赫雷斯特红书》的编者那里得来的，那位编者懂这个功夫。还有一条把不确定的地方也留着：Nid wyf yn sicr ai priodol galw caneuon Calan yn ganeuon hwian. Ond hyn a wn, cenid hwy ar yr hen aelwydydd fel caneuon hwian.——我不敢断定 Calan 的歌原本就是儿歌；但有一件事是确定的：它们在老炉边是当儿歌唱的。最后一条连出处都带上了：Cefais hwn, ac amryw o hwiangerddi Dyfed welir trwy’r llyfr, gan gyfieithydd Dwyfol Gân Dante i’r Gymraeg.——这一首，以及许多别的德伊夫德儿歌，我是在三本书里见到的，出自《神曲》那位威尔士译者的笔下。

落款也谦逊：Nid y lleiaf o arwyddion da am ddyfodol Cymru yw fod yr hen hwiangerddi swynol hyn i’w clywed eto yn ei chartrefi ac yn ei hysgolion.——威尔士最有希望的迹象，是这些老摇篮曲如今还在乡村小学里被唱着。

## 一本把自己的来路写成印刷计划

弗里西那一本只在前面放了两页前言，口气完全不同。它先承认难：要把民间故事房里的旧料做成给孩子的故事，老师们得费一番苦功——De greate heksetoer om as ûnderwizeres mei de besteande tradysjonele stoffe fen it fortel-healûrke to meitsjen, hwet men der yn yens meast idealistyske jierren fen dreamt, die hjar gau ris in taflecht siikjen yn eigen fantasije.——然后一句把全书交代完：De bêsten fen dizze optinksels waerden op pompier brocht.——这些小品里的动物，是被带到纸面上来的。

接下来是插图的来历：Lykwols, in frjeon skilder-teikener hearde se op ’e iene ef oare wize en rekke der tige for yn fjûr om der mei syn meiwirking in boekje fen gear to stallen.——可是有位朋友、位画插图的，不知怎么听说了这件事，前后花了近十年，想把自己的画和这些故事一起装进一个小册子里。

最有意思的是最后一句：Jerne scil hja op- en oanmerkings ûntfange, dy’t in twadde printinge faeks forbetterje koenen.——现在它们会收到意见与注记，可以在第二次印刷的时候改进。这本书印出来的时候，还欠着一版修改。

至于故事本身是谁讲的、哪年哪地听来的，全书一处也没有。倒是有唯一一篇标题下多了一行小字：FRIJ BIWIRKE NEI DE âLDE FABEL FEN L. LEOPOLD.——自由改写自 L. Leopold 的旧寓言。可它是全书唯一有出处的故事：唯一一进来就不是从人嘴里听来的那一篇，编者替它记了家谱；六篇真正口传的故事，反而一个讲述人也没留下。

## 一个记得，一个在等

两本都是把口头世界搬进纸里的书，搬法却露出两种脾气。威尔士那本像账房：每一条都钉上出处、唱法，连「我不确定」也照写进页脚，末了还说一句最实在的——它活着，因为它还在被唱。弗里西那本像印刷计划：动物带上来，画配上去，意见收着等下一版，两千多行里没有一个讲述人的名字。一个存证，一个造册。

立刺只有一句：一册儿歌把自己写成了一份总谱，一册童话把自己写成了一份待改的印样；一个记得自己从哪里来，一个还在等下一版。

一苇