Noli Me Tangere (Novelang wicang Castila na tinagalog ni Pascual H. Poblete)

NOLI ME TANGERE HUAG ACONG SALAN~GIN NINO MAN [Larawan: Dr. Jose Rizal] Dr. J. RIZAL NOLI ME TANGERE Novelang wicang Castila na tinagalog NI PASCUAL H. POBLETE Kilalang manunulat at Tagapatnubay n~g m~ga unang Pamahayagang Tagalog. ¿Anó? Di bagá cayâ macalálabas sa inyong man~ga dulaan ang isang César? Tangí na bagá lamang macalálabas doon ang isang Aquiles, ang isang Orestes, ó Andrómaca? ¡Aba! Cung ganyan namang ualâ na tayong namamasdan cung di ang m~ga nan~gan~gatungculan sa bayan, m~ga pari, m~ga alférez at m~ga secretario, ang m~ga húsar, comandante at m~ga alguacil. »Was? Es dürfte kein Cäsar auf euren Bühnen sich zeigen?--Kein Achill, kein Orest, keine Andromacha mehr?« Nichts! Man sieht bei uns nur Pfarrer, Commerzienräthe,--Fähndriche, Secretärs oder Husarenmajors. »Aber, ich bitte dich, Freund, was kann denn dieser Misere--Großes begegnen, was kann Großes denn durch sie geschehn?« Schiller. Ang anino ni Shakespeare. MAYNILA Limbagan ni M. Fernandez PAZ, 447, Sta. Cruz. 1909

卷首题词"舞台不见恺撒只见僧侣与税吏"+ 1909 Manila M. Fernandez Limbagan 出版+Rizal/Poblete 双署名+P.H.P. 翻译注脚,定调菲律宾民族文学开山长篇+殖民社会六线讽刺结构。

Lumabás ang cahabaghabag na si Bustamanteng may sandatang hawac, at sinalubong sa hagdanan ang m~ga nanghihimagsic. Hinandulong siyá n~g m~ga nanghihimagsic at sa sandali lamang ay may sugat na siyáng malubha. Dumaló sa canyá ang canyang anác na lalaki, at itó nama'y agád binaril at nasugatan n~g bála. Kinaladcad n~g m~ga nanghihimagsic ang canilang Gobernador na naghihin~galó hanggang sa isáng bilangguang na sa silong n~g Audiencia, at doon siya namatáy n~g magtatakip silim n~g hapon n~g araw ring iyong ica 11 n~g Octubre n~g 1719; ipinagcaít sa canyá ang lahát n~g saclolo at hindi siyá binigyán n~g isá mang lamang vasong tubig. Kinaladcád namán ang anác n~g Gobernador General sa talian n~g m~ga cabayo sa palacio, at doon siya namatáy n~g hapon ding iyón, at ipinagcáit sa canyáng macaguibíc ang sino man manggagamot at itinangguí sa canyá ang lahat n~g bagay na saclolo. Ang m~ga nanghimagsic na pinamunuan n~g m~ga fraileng pumupuri at nagpapaunlac sa m~ga pumatáy sa Gobernador at sa canyáng anác ay nan~gagsitun~go sa cúta n~g Santiago at doo'y kinuha at pinawalán ang arzobispo, na pagdaca'y siyá, ang nagatang sa sarili n~g catungculang pagca Gobernador General sa Sangcapuluang itó. Hindi nagcamít parusa cailan man ang m~ga cakilakilabot na katampalasanang ito.--Sinipi sa "Censo de las Islas Filipinas" n~g 1903, tomo I, página 342--P.H.P.

P.H.P. 长注写 1719 年 10 月 11 日总督 Bustamante 被修士率领起义者拖至监狱,死前连一杯水也不得;其子被马拖死于王宫前;修士与文官无人受罚——殖民史与修士权力作俑者群体立可畏可恨。

--¡Ang unós! ¿Nag-aacálà bâ cayóng maligò?--ang tanóng n~g gobernadorcillo n~g palibác, na minamasdan ang dukháng pananamít n~g matandáng lalaki. --Malígò acó ... ¡hindî masamâ, lalong lalô na pagcâ nacatitisod n~g isáng dumi!--ang sagôt ni Tasio, na palibác din namán ang anyô n~g pananalita, bagá man may pagca pagpapawaláng halagá sa canyáng causap--n~guni't naghíhintay acó n~g lálong magalíng. --¿At anó pô bâ iyón? --Iláng m~ga lintíc na pumatáy n~g m~ga táo at sumúnog n~g m~ga báhay. --¡Hin~gín na ninyóng paminsanan ang gúnaw! --¡Nararapat tayong lahát, cayó at acóng gunawin! Dalá pô ninyó riyan, guinoong capitan, ang isáng arrobang candílang gáling sa tindahan n~g insíc; may mahiguít n~g sampóng taóng aking ipinakikiusap sa bawa't bágong capitang bumíbili n~g pararrayos[216], at pinagtatawanan acó n~g lahát; gayón ma'y bumibili n~g m~ga "bomba" at m~ga "cohete", at nan~gagbabayad n~g m~ga repique n~g m~ga campánà. Hindî lamang itó: kinábucasan n~g pakikiusap co sa inyó, nagbilin pô cayó sa m~ga magtutunáw na insíc n~g isáng "esquilang" álay cay Santa Bárbara, gayóng nasiyasat na n~g carunun~gang mapan~ganib ang tumugtóg n~g m~ga campanà sa m~ga araw na may unós.

Cap. XX Tasio 反讽要雷电而非施洗,揶揄教堂敲钟引雷、十年请买避雷针无应;P.H.P. 长注"Las penas del Purgatorio"接续讽修道会只读炼狱文,节奏由反讽切到教堂落成仪式的崩塌紧收。

na talinghagang tulad sa m~ga arpa sa lan~git; sa bihanan din namang ...; n~guni't pagbalican natin ang ating m~ga kinabataan pakinggan natin ang wacas n~g canilang salitaan. Sinasabi ni Ibarra cay María Clara: --Búcas, bago magbucáng liwayway, magáganap ang han~gád mo. Iháhandâ cong lahát n~gayóng gabí at n~g huwag magculang n~g anó man. --Cung gayó'y susulat acó sa aking m~ga caibigang babae at n~g man~gagsiparito. ¡Gawín mo ang bagay na itó sa isang parang howag sanang macasunód ang cura! --At ¿bakit? --Sa pagca't tila mandin acó'y binábantayan niyá. Nacasásamâ sa ákin ang canyáng m~ga matang malalálim at malulungcót, pagca itinititig niya sa akin ay acó'y natatacot. Pagcâ acó'y kinacausap niyá, siya'y may isáng voces na ... sinasabi sa akin ang m~ga bagay na totoong cacaiba, na hindî mapaglirip, na totoong cacatuwâ ... minsa'y itínanóng niya sa akin cung hindî co nananag-ínip n~g tungcól sa m~ga súlat n~g nanay; sa aking acala'y halos nasisíra ang canyang baít. Sinasabi sa akin n~g caibigan cong si Sinang at saca ni Andeng na aking capatíd sa gatas, na siya'y may pagcaculang-culang ang ísip.

Cap. XXII Ibarra/María Clara 对白带西班牙语情诗体~g 旧拼书写; Fray Salví 阴森介入安排翌日河上 fietsa——Rizal 政治讽喻体+Poblete 古体他加禄书面语翻译体浑然。

Inihandóg ni Ibarra sa Alcalde ang isáng cucharang albañil, na sa malapad na dahong pilac niyó'y nacaukit ang bilang n~g araw na iyón: n~guni't nagtalumpatì muna n~g wicang castilà ang mahal na Alcalde. "¡M~ga taga San Diego!"--anya sa salitáng cagalanggalang:--May capurihán camíng siyang man~gulo sa isáng "ceremonia", na ang cahalagaha'y matatantô na ninyó cahi't hindî co sabihin. Itinatatag ang isáng escuela; ang escuela'y siyang patuunan n~g pamamayan, ¡ang escuela'y siyáng aclat na kinatatalaan n~g icagagaling n~g m~ga bayan sa panahóng sasapit! Ipakita ninyo sa amin ang escuela n~g isáng bayan at sasabihin namin sa inyó cung anó ang bayang iyan." "¡M~ga taga San Diego! ¡Pasalamatan ninyó ang Dios na sa inyó'y nagbigay n~g m~ga banal na sacerdote, at ang Pamahalaan n~g Inang Bayang naglalaganap na di napapagal n~g "civilisación" sa masaganang m~ga pulóng itó, na inaampón n~g canyáng maluwalhating balabal!

Cap. XXXII 学堂奠基礼,Alcalde 西班牙语布道"凡有学堂便有邦国"——殖民官僚以宗教-教育的双重体制把菲律宾归入"civilización"叙事,Rizal 笔触揭穿殖民修辞。

¿Anó? Di bagá cayâ macalálabas sa inyong man~ga dulaan ang isang César? Tangí na bagá lamang macalálabas doon ang isang Aquiles, ang isang Orestes, ó Andrómaca? ¡Aba! Cung ganyan namang ualâ na tayong namamasdan cung di ang m~ga nan~gan~gatungculan sa bayan, m~ga pari, m~ga alférez at m~ga secretario, ang m~ga húsar, comandante at m~ga alguacil. Datapowa't sabihin mo, ¿anó ang dakilang bagay na magagawâ nang m~ga alibughang ito? ¿Pang-gagalin~gan bagá ang ganitóng m~ga técas n~g m~ga di caraniwang gawá? »Was. Es dürfte kein Cäsar auf euren Bühnen sich zeigen?--Kein Achill, kein Orest, keine Andromacha mehr?« Nichts. Man sieht bei uns nur Pfarrer, Commerzienräthe,--Fähndriche, Secretärs oder Husarenmajors. »Aber, ich bitte dich, Freund, was kann denn dieser Misere--Großes begegnen, was kann Großes denn durch sie geschehn?« Schiller. Ang anino ni Shakespeare.

卷首 Schiller 西班牙语译文-他加禄语双语并陈,题诗"舞台不见恺撒只见神甫议员"瞬间立菲律宾殖民社会民族文学开山之志。

_Sa han~gad na ang m~ga librong NOLI ME TANGERE at FILIBUSTERISMO, na kinatha n~g Dr. Jose Rizal ay maunáwa at málasapang magaling n~g catagalugan, ang m~ga doo'y sinasabing nagpapakilala n~g tunay nating calayaan at n~g dapat nating gawiin, at nacapagpapaálab, namán n~g nin~gas n~g ating puso sa pag-ibig sa kinamulatang lupa, minatapat cong ipalimbag ang isinawikang tagalog na m~ga librong yaon, sa dahilang sa bilang na sampòng millong (sampong libong libo) filipino, humiguit cumulang, ay walang dalawampong libo ang tunay na nacatatalos n~g wicang castila na guinamit sa m~ga kinathang yaón._ _Cung pakinaban~gan n~g aking m~ga calahi itong wagás cong adhica, walang cahulilip na towa ang aking tatamuhin, sa pagca't cahit babahagya'y nacapaglicod acó sa Inang-Bayan._ _Maynila, unang araw n~g Junio n~g taong isang libo siyam na raan at siyam._

P.H.P. 译者自述"愿一千万菲律宾人(不到两万通西语)能直接读 Rizal 原作"——把菲律宾民族文学从西班牙语"精英圈"扩展为他加禄语"全民启蒙",1909.06.01 Manila 自署,签名 Sat. Rizal(姊)——译者+作者+菲律宾独立家庭三方共构民族文学开山。

Dalawang guardia ang sumisilong sa isáng bagong guinagawang bahay sa malapit sa convento: isáng sundalo't isáng _distinguido_. --¿Anó ang atang guinágawâ rito?--ang sabi n~g sundalo;--sino ma'y waláng lumalacad sa daan ... dapat tayong pumaroon sa isáng bahay; tumatahan ang babae co sa daang Arzobispo. --Malayolayô rin buhat dito hanggáng doon at mababasâ tayo,--ang sagót n~g _distinguido_. --¿Anó ba ang cabuluhan noon, huwág lamang patayín tayo n~g lintíc? --¡Bah! huwág cang mag-alaala; dapat magcaroon ang m~ga monja n~g isáng «pararayo» upang silá'y máligtas. --¿Siyá n~ga ba?--anáng sundalo,--n~guni't anóng cabuluhan n~g pararayo'y n~gitn~git n~g dilím ang gabí? At tumin~galâ upang macakita sa cadiliman: n~g sandaling iyó'y cumináng ang isáng kidlát na inulit at pagdaca'y sinundán n~g malacas at calaguimlaguim na culóg. --¡Nacú! ¡Susmariosep!--ang bigláng sinabi n~g sundalo, na nagcucruz at tulóy hinihila ang canyáng casama;--¡umalís tayo rito!

末段以暴风雨夜"幽灵"女修道院守卫惊呼作收——María Clara 在屋顶举手向天祈祷,守卫以为是 monja 收炭火的鬼魂;Capitán Tiago 沦落鸦片窟 (FUMADERO PUBLICO DE ANFION);Rizal 以神秘-幽灵-宗教合一收束,留余韵。