Πλουτάρχου Βίοι Παράλληλοι - Τόμος 1

όμως και εις την βίαν υπέκυψε, και ωμολόγησε μεν ότι οι παίδες εσώθησαν, αλλ' είπεν ότι έβοσκον ποίμνια μακράν της Άλβης· αυτός δ' ότι την σκάφην έφερε προς την Ιλίαν, ήτις πολλάκις επεθύμησε να ιδή και να εγγίση αυτήν, προς βεβαιοτέραν ελπίδα της σωτηρίας των τέκνων της. Ό,τι δε φυσικώς συμβαίνει, εις τους ταραττομένους και πράττοντας εξ οργής ή εκ φόβου, τούτο συνέπεσε να πάθη και ο Αμούλιος· διότι έπεψε μετά πάσης σπουδής άνδρα άλλως χρηστόν και φίλον του Νομήτορος, να ερωτήση τον Νομήτορα αν έφθασέ τις λόγος εις αυτόν περί των παιδίων, ότι εσώθησαν. Ελθών λοιπόν ο άνθρωπος, και ιδών κατ' αυτήν εκείνην την στιγμήν τον Νομήτορα να εναγκαλίζηται και φιλοφρονήται τον Ρώμον

以忒修斯/罗慕路斯建国传说为开篇,吕库古斯与努马对照展开,情节宏阔而结构严密。

Ο δε Ρώμος έκτισεν ισχυρόν τι χωρίον του Αβεντίνου, ονομασθέν Ρεμώνιον δι' εκείνον, ήδη δε Ριγνάριον καλούμενον. Συμφωνήσαντες δε ν' αφήσωσι την κρίσιν της φιλονεικίας των εις αισίους οιωνούς, εκάθησαν μακράν ο είς του άλλου, και τότε λέγεται ότι εφάνησαν έξ γύπες εις τον Ρώμον και διπλάσιοι εις τον Ρωμύλον. Άλλοι δε διισχυρίζονται ότι ο μεν Ρώμος αληθώς είδε τα όρνεα, ο δε Ρωμύλος ότι εψεύσθη, και ότι οι δώδεκα εφάνησαν εις αυτόν αφ' ού ήλθεν ο Ρώμος. Διά τούτο οι Ρωμαίοι μέχρι τούδε μεταχειρίζονται τους γύπας εις τας οιωνοσκοπίας των. Ο δε Ποντικός Ηρόδωρος (198) λέγει ότι και ο Ηρακλής έχαιρεν όταν γυψ τω εφαίνετο εις πράξιν τινά· διότι το ζώον τούτο είναι πάντοτε το αβλαβέστατον

忒修斯、罗慕路斯、吕库古斯、努马等历史人物刻画鲜活,性格对比鲜明。

ΙΑ. Ο δε Ρωμύλος εν τη Ρεμονία θάψας τον Ρώμον ομού μετά των τροφέων του, κατώκιζε την πόλιν. Έφερε δ' εκ Τυρρηνίας άνδρας τινάς, οίτινες διά κανόνων και διά γραμμάτων ωδήγουν και εδίδασκαν όλα τα έργα, ως αν επρόκειτο περί τελετής (202). Εσκάφη λοιπόν λάκκος στρογγυλός όπου σήμερον είναι το Κ ο μ ί τ ι ο ν, και εις αυτόν κατετέθησαν απαρχαί όλων όσα μετεχειρίζοντο, είτε διότι ο νόμος τα εθεώρει καλά, είτε διότι η φύσις τα υπεδείκνυεν ως αναγκαία. Και τέλος, οι έποικοι, φέροντες έκαστος ολίγην γην εκ της χώρας εξ ής ήρχετο, την έρριψαν εντός του λάκκου, και την εμίγνυον. Ονομάζουσι δε τον λάκκον τούτον Μ ο ύ ν δ ο ν

叙事稳健,神话期与历史期交替,详略得当。

ΙΔ. Κατά δε τον τέταρτον μήνα μετά την κτίσιν, ως ιστορεί ο Φάβιος, έγινε το τόλμημα της αρπαγής των γυναικών. Και λέγουσι μέν τινες ότι φύσει φιλοπόλεμος ων ο Ρωμύλος, και πεισθείς έκ τινων χρησμών ότι η Ρώμη πέπρωται, διά πολέμων τρεφομένη και αυξάνουσα, να γίνη μεγίστη, αυτός πρώτος μετεχειρίσθη βίαν κατά των Σαβίνων· διότι ούτε έλαβε πολλάς παρθένους, αλλά μόνον τριάκοντα, καθό εις πόλεμον μάλλον αποβλέπων παρά εις γάμους. Τούτο όμως δεν είναι πιθανόν· αλλά βλέπων ότι η πόλις επληρώθη ευθύς εποίκων, εξ ών ολίγοι είχον γυναίκας, οι δε πλείστοι ήσαν μιγάδες εξ ανθρώπων απόρων και ασημάντων

古希腊语 katharevousa 译文体,典雅庄重,带有强烈的修辞节奏。

πλαττόμενοι και διατυπούμενοι; Τούτο ωφέλησε τον Λυκούργον και κατά τ' άλλα και προς την σωτηρίαν των νόμων του. Διότι μικρός θα ήτον των νόμων ο φόβος, αν η παιδεία και η αγωγή δεν είχον πως αναμίξει τους νόμους μετά των ηθών, και συνοικειώσει μετά της ανατροφήν την αγάπην της πολιτείας· ώστε υπέρ τα πεντακόσια έτη παρέμεινον αι κυριώταται και αι μέγισται των πολιτικών, αυτού διατάξεων, ως προσηρμοσμέναι διά βαφής ανοθεύτου και στερεάς. Μετά του Νουμά εξ εναντίας ευθύς συνεξέλιπε και αυτό τούτο, όπερ ην της πολιτείας του ο σκοπός, το να διάγη η Ρώμη εν ειρήνη και εν φιλία· και μετά τον θάνατον εκείνου ηνέωξαν του αμφιθύρου οίκου

古希腊罗马文明的双重对照展现得淋漓尽致,涵盖政治、法律、宗教诸维度。

Η μετάφρασις των Παραλλήλων Βίων του Πλουτάρχου δεν είν' εδική μου επίνοια, αλλά μοι υπεβλήθη υπό της πεφωτισμένης φιλογενείας του Κ. Γ. Μπήκα εξ Ηπείρου, όστις και την έκδοσιν αυτών μοι διηυκόλυνεν. Η λαμπρά αύτη της εθνικής ημών δόξης πινακοθήκη, ήτις επ' αιώνας ψυχαγωγεί και διδάσκει πάντα τα εξηυγενισμένα έθνη, διά μεταφράσεων προσιτή αυτοίς γινομένη, δι' ημάς, οίτινες πρώτοι δικαιούμεθα και ενδιαφερόμεθα εις την απ' αυτής απόλαυσιν, μένει σχεδόν κεκλεισμένη, διότι, πλην των εξ επαγγέλματος λογίων, ολίγοι δύνανται, ή καν επιχειρούσι ν' αναγινώσκωσι προχείρως εν πρωτοτύπω τον Πλούταρχον.

译者序言以希腊独立后的民族语境开篇,迅速带入传记情境。

Μεταξύ δε των συγγραμμάτων του την πρώτην κατέχουσι θέσιν οι Παράλληλοι Βίοι. Εις τας επαγωγούς ταύτας μονογραφίας, ανεκδοτικώς και μετά δραματικής ζωηρότητος πάσαν εκθέτων την ιστορίαν των δύο της αρχαιότητος μεγάλων εθνών, σκοπόν πρώτιστον φαίνεται προτιθέμενος να καταστήση δι' επισήμων παραδειγμάτων αγαπητήν την αρετήν, και να εμπνεύση ζήλον μιμήσεως προς αυτήν. Δεν αποκλείει όμως εκ των μεγαλογραφιών του τούτων και την εξιστόρησιν των κακιών και των ελαττωμάτων· διότι ταύτα, ως σκιαί εν εικόνι, αναδεικνύουσιν έτι λαμπροτέραν την αρετήν. Εν γένει δε φιλαλήθης κι αμερόληπτος, είτε καθ' εαυτούς τους ήρωας αυτού εικονίζων, είτε αντιπαραθέτων αυτούς προς αλλήλους

对照传记的体例开创,人物对比法影响后世作家至深。

Αλλά το ερώτημα τούτο μακράν απαιτεί απόκρισιν προς ανθρώπους θέτοντας το καλόν εις τον πλούτον, την τρυφήν και την δύναμιν μάλλον, παρά εις την σωτηρίαν και την πραότητα και την μετά δικαιοσύνης αυτάρκειαν. Αλλά και τούτο δύναται να φανή υπέρ του Λυκούργου συνηγορούν, ότι οι μεν Ρωμαίοι επέδωκαν τοσούτον όταν ήλλαξαν την επί Νουμά κατάστασιν· οι δε Λακεδαιμόνιοι άμα κατά πρώτον εμακρύνθησαν των διατάξεων του Λυκούργου, ευθύς από μεγίστων εγένοντο ταπεινότατοι, απώλεσαν των Ελλήνων την ηγεμονίαν, και εκινδύνευσαν εντελώς να εξαφανισθώσι. Τούτο όμως του Νουμά είναι μέγα και θείον ως αληθώς, ότι ξένος ων, και αλλαχόθεν προσκεκλημένος, μετέβαλε τα πάντα διά της πειθούς, και υπερίσχυσεν επί πόλεως ουκέτι ομονοούσης, ούτε όπλων έχων ανάγκην, ούτε βίας τινός

卷一以吕库古斯与努马的制度比较收束,引发对两种治国路径的沉思。