Ses noveloj el \"Rakontoj de mistero kaj imago\

«„Ha! ha! ha! -- hi! hi! -- treege bona ŝerco -- treege bona. Ni havos multajn gajajn ridojn pri ĝi ĉe la palaco. Hi! hi! hi! -- kun nia vino -- hi! hi! hi!“»

这一句是全集因果链最干净的一次收束: 复仇者把仇人砌进墓室、抹平最后一排石头, 而从墙里传回来的不是求饶而是笑声——那笑声说这场戏「太好笑」, 还说回府上要拿它配酒再笑一阵 (L1110-L1112)。整篇的链条从第一行「我忍受了千次冒犯」写到这一声笑, 每一环都不可拆: 侮辱、酒鬼、地窖、引信、锁链、石墙、笑声, 全在三百余行内走完。扣分在选集层面: 六篇的因果密度极不均衡, 《Liĝeja》与《La ovala portreto》靠的是氛围与凝视, 《Kelkaj vortoj kun mumio》干脆是一连串问答, 所以 plot 维评的是单篇的硬度而不是选集的整体结构。故 90。

«La brusto de la generalo estis sendube la plej bela brusto, kiun mi iam vidis. Eĉ por via vivo, vi ne povus trovi ian difekton ĉe ĝiaj mirindaj konturoj. Tiu ĉi malofta strangeco kontrastis tre bone paron da ŝultroj, kiu estus kaŭzinta ruĝiĝon eniri la vizaĝon»

这三行是全集里最会骗人的一处人物描写: 叙述者先把将军的胸膛写成「我见过的最美的胸膛」, 说一辈子也找不出一点瑕疵 (L1840-L1843), 而全篇的谜底恰恰是这副完美身体由人造义肢、假发、假牙、假眼、假舌头拼成, 每一处「美」到结尾都变成一处「零件」。作者先把工具拆给你看, 再让你自己看回去——人物不是被描写出来的, 是被误读出来的, 这是塑造人物的极端办法。扣分在于将军本人在全篇没有一句自主台词, 他的性格全靠叙述者的赞美与结尾的推荐清单撑着, 血肉人物其实是语篇人物。故 89。

«Morale kaj fizike -- figure kaj absolute -- la efekto estis elektra. Unue, la kadavro malfermis la okulojn kaj palpebrumis rapide kelkajn minutojn, kiel sinjoro Barnes en la pantomimo; due ĝi ternis; trie ĝi sin levis; kvare ĝi svingis la pugnon antaŭ la vizaĝo de D-ro Prohonoro; kvine sin turnante al sinjoroj Glidono kaj Bukinhamo, ĝi»

这一段把「复活」写成一份清单: 先睁眼并快速眨了几下, 再打嗝, 再坐起, 再挥拳, 最后转身用极好的古埃及语开口 (L1335-L1339)。五个动作各占一个分句, 长度递减而动词越来越有力, 于是「一具死了五千年的身体在几秒内把整套社交程序走完」这件事在句法层面已经完成, 不需要任何解释; 坡的节奏天赋在此处最经济。扣分在全集: 《La homo, kiu troviĝis eluzita》靠全城重复同一句话来推进, 是喜剧式的慢; 《Kelkaj vortoj kun mumio》中段是连珠炮式的问答与考古学清点, 密而不动。两篇喜剧拖低了全集的均速。故 87。

«La akvo de la rivero havas nuancon safranan kaj malsanecan, kaj ĝi fluas, ne antaŭen al la maro, sed tremas por ĉiam kaj por ĉiam sub la ruĝa okulo de la suno, per tumulta kaj konvulsia movo. Ĉe ambaŭ»

这三行把整篇的象征装进一个水的意象里: 河水的颜色是「藏红花色而带病态」, 它不往前流而是在赤红的太阳底下永久地颤抖 (L2224-L2226)。颜色、病态、不前进、颤抖, 四个词层层压住, 于是「不静」不是被说出来的而是被看见的; 后文河水顺从地退回正确水位的那几句 (L2316-L2318) 才有把一切按回去的力量。译文在这种地方显出老练: 节奏词 (ne antaŭen / tremas por ĉiam / per tumulta kaj konvulsia movo) 一个不丢。扣分: 坡的巴洛克句法在世界语里偶被压平, 译者也自承把坡「重了」, 且个别词的取舍缺少统一的现代语感。故 88。

«La trezoro estis demetita en la muzeon precize samstate kiel kapitano Sabropoŝo ĝin trovis -- t. e., el la ĉerko nenio estis elprenita. Dum ok jaroj ĝi tiel estis starinta subigita nur ekstere al publika ekzameno. Ni havis nun, sekve, la kompletan mumion disponebla; kaj por tiuj, kiuj scias, kiel tre malofte neprirabita antikvaĵo atingas al nia lando, evidentiĝos tuj ke ni posedis grandan kaŭzon por nin gratuli pri nia bonfortuno.»

这段把十九世纪博物馆的制度性讲清楚了: 萨布罗波肖上尉从象岛附近的墓里搬来一具木乃伊, 宝物在发现当日就整体移交博物馆, 棺里什么也没少, 标本在玻璃柜里被公众看了八年 (L1203-L1209)。于是「我们终于能完整检查它了」这句话里同时装着民族学的贪婪与标本的合法化, 而全集的喜剧正建立在这两者之间; 坡的「世界」多不是社会结构而是气氛, 这里是个例外。扣分: 三篇欧洲哥特场景 (莱茵河畔的破败修道院、阿平宁山中的古堡、意大利地下墓穴) 是纯粹布景, 没有一个当地人出场; 美国只存在于《La homo, kiu troviĝis eluzita》的酒馆闲话里。故 86。

«La kastelo, kiun mia valeto[4] kuraĝetis perforte eniri, plivole ol permesi ke mi, dum mia terure vundita stato, pasigu nokton subĉiele, estis unu el tiaj konstruaĵoj, mikse mallumaj kaj grandiozaj, kiuj tiel longe estas malridantaj inter la Apeninoj, ne malpli fakte ol en la imago de novelistinoj. Ŝajnis, ke ĝi estas portempe kaj antaŭ»

开头两行就把钩子做成一个身体条件: 叙述者受了重伤, 侍者硬闯进来, 为的是让他免得露宿野外 (L711-L713)。这句「宁可违抗主人的意志也要进来」暗示屋里有什么比主人的命令更要紧, 而读者还没被告知那是什么; 到第五行, 一座在阿平宁山中「长年空寂」的大宅子、一堆当代油画、一面文心石、一道窄得反常的窗光就位了 (L714-L715)。全集六篇里, 这一篇的开场最接近坡的看家本领: 用条件与器物替代交代。扣分: 《La homo, kiu troviĝis eluzita》与《Kelkaj vortoj kun mumio》两篇喜剧开场先讲吃喝与笑话, 把悬念换成了松弛。故 89。

«„Kaj tie enkuŝas la Volo, kiu ne mortas. Kiu scias la misterojn de la Volo, kun ĝia vigleco? Ĉar Dio nur estas granda Volo, enpenetranta ĉion, pro la naturo de sia intenseco. La homo ne sin submetus al la anĝeloj, nek al la morto absolute, se ne pro la malfortikeco de sia malvigla volo.“»

坡把整篇小说架在一段十七世纪英国道德家的引文上: 「意志」与「卷帙」在英语里同音, 于是「上帝不过是一部大卷帙」与「人不向天使屈服」是同一句话的两面 (L121-L125)。这个双关不是装饰, 它是全篇的机关: 篇首是引文, 篇中李吉娅的强度被解作「意志」, 她临终把同一段话再念一遍 (L394-L401), 死人遂以意志复生。世界语译本用大小写的 «Volo» 与 «volo» 保留了这条双关的骨架, 属不易得的忠实。扣分: 坡的这些形式发明在英语文学里早有定评, 本书是移置而非首创; 且脚注 [7] 明说 «mason» 的双关不可直译, 提醒世界语在这条路上仍受限制。故 88。

«Kaj miaj okuloj ekvidis la vizaĝon de la viro, kaj lia vizaĝo aspektis pala pro teruro. Kaj rapide li levis la manon de sia kapo, kaj stariĝis sur la roko kaj aŭskultis. Sed aŭdiĝis nenia voĉo tute tra la vastega senlima dezerto, kaj la literoj sur la roko estis ‚la silento‘. Kaj la viro tremegis kaj forturnis la vizaĝon kaj kuris for rapide, tiel, ke mi ne lin vidis plu.“»

这是全集最后一段, 也是坡把「反转」推到形式层面的地方: 隐士一生求死, 恶魔应他所求把整片沼泽、河流、风暴与天上的一切都封成寂静, 于是石头上的刻字从「孤独」变成「寂静」 (L2311-L2321); 而隐士真正怕的从来不是死而正是这个他求了一生的东西, 他脸色发白、站起、侧耳, 听不到一点声音, 便转身跑走, 叙述者从此再没看见他 (L2323-L2328)。全集里三个真正的结尾——李吉娅的复生、椭圆画像的「她还活着」、酒窖里的 «In pace requiescat!»——都在同一册内, 而这一篇的结尾把前五篇都收不进的那种恐惧留在了最后一行。故 90。