The Esperantist, Vol. 2, No. 9

«Kuŝante apud la Ekvatoro, la klimato estas unuforme varmega kaj malseka dum tuta jaro: pluvo falas preskaŭ ĉiutage. Estas multe da Ĥinoj, kaj Hindoj (Koringi). La komuna lingvo, inter multaj, estas "Malay," kiu, kiel Hindustani en Hindujo, reprezentas tie nian Esperanton.»

这一段的可贵在于它把「世界语」这件事换了一个坐标系: 殖民地的日常通用语是谁? Gordon 的答案是马来语, 并且立刻给出类比——马来语之于马来半岛, 正如印地语之于印度斯坦之于那里的「我们的世界语」。一位英国上校在世纪之交愿意承认本地通用语承担着国际语的功能, 这在当时是相当通的判断; 更少见的是他把「通用语」与「人造语」放在同一层面上比较, 而非对立。全期还有两处同级的观察: 编者把大会散场时看到的金色海岸写成整个运动的隐喻, 一片「将是全世界互相理解之地」的乐土 (L619-L624); Metcalfe 追问旅行中最要紧的往往是最琐碎的小事, 并给出理由——正因为琐碎, 脑子才肯把它与另一桩琐碎小事捆在一起记住 (L1150-L1155)。三处都是好判断, 却都不是论证: 全刊没有一处把这类判断推到底, 读完只留下聪明的联想而没有结论。故 80。

«THE ESPERANTIST La Esperanta Gazeto por la Propagando de la Internacia Lingvo. ANNUAL SUBSCRIPTION: 3/- (4 francs; 1-1/2 roubles; 75 cents). Wholesale Agents: 41, Outer Temple, London, W.C. All Communications should be sent to THE EDITOR, 67, Kensington Gardens Square, London, W.C.»

这十来行是全刊最硬的结构说明: 刊名、宗旨、订价、批发代理、编辑部地址一次给全, 读者不必翻到别处就知道这份报纸是什么、谁在办、怎么订、东西寄到哪儿去。刊名的定语本身就是一个宣言——「为传播国际语而办的世界语报」, 把一份报纸的自我定位压成一句短语; 订阅价折成英镑、法郎、卢布、美元四种货币, 说明发行打算早已越过英国边界。刊期内的结构由卷首目录与大会节目单给出: 十一栏各带作者与起页码, 从大会纪实排到杂讯再到两篇译作, 前面再附大会两晚的节目单 (L294-L376)。扣分在于这只是架构图而不是主张: 全刊没有社论, 没有交代本刊评论的标准, 也没有一处说明为什么把最长的篇幅留给一篇纪实。故 76。

«Pruntedono de mono per Hindaj bankistoj, nomitaj "Chetties," estas grava profesio, sub protekto de Britaj juĝejoj: jarprocento estas preskaŭ neniam malpli ol dekdu, kaj kontraŭ bona garantiaĵo: la "Chetties" portas malmulte da vestaĵoj, eĉ la plej gravaj estroj.»

这一段是全刊档案密度最高的地方: 它不写「印度人很会放贷」这种印象, 而是给出机构的名称、业务性质、受什么保护、回报有多高 (年息几乎从没有低过百分之十二), 以及风险由什么兜住 (他们只带很少的衣物, 连最要紧的也穿在身上)。四个要素齐备, 读者可以据此去找别的材料核对。全期还有一批可核的硬数: 大会街上的绿星徽章戴者「两千人」 (L407-L409); 开幕前夜在 Grand Café 与 Zamenhof 聚谈的六七十位世界语者 (L522-L526); 谢尔伯恩节一周里一万名访客进教堂、三万人看戏, 演员从二百五十人涨到八百五十人 (L1491-L1501); 大会宴厅容四百人, 另有五十人挤进隔壁屋 (L584-L585)。扣分在于这些数字一条出处也没有: 没有报刊名, 没有统计口径, 没有署名的目击者, 连大会的确切日期也只能由编辑部在期号行里反推。故 78。

«Tiuj kiuj deziras havi memoraĵon de la Kongreso devas sendi al la Sekretario de la Groupe de Boulogne 2 fr. por ricevi la _Kongresa Liber_, Libro pri la Projektoj, Adresaro de multaj gekongresanoj, detala programo de la festoj, specimeno de la Karto de Kongresano & Kongresa Ilustrita Poŝtkarto, kun diversaj ĉirkuleroj. Adreso, S-ro Paul Boulet, 49 rue Louis Duflos, Boulogne-sur-Mer.»

这一则的可贵在于它是可以照着做的一串指令: 想留一份大会纪念的人, 汇两个法郎给布洛涅小组的秘书, 就能得到《大会之书》——含项目说明、与会者名录、庆典详细节目、与会者卡片样本、插图明信片与各种通告, 连地址都写全了。同一栏里还有别的事务: 新出的《世界语基础》由 Hachette 出版, 一百七十八页, 含语法、练习与通用词典, 售价三法郎 (L1660-L1663); 狄更斯《圣诞颂歌》的世界语译本八十三页, 一法郎三十生丁 (L1667-L1670); 专做大会报道的插图月刊《Tra la Mondo》头几号如何索取 (L1625-L1633)。内页另附七国的订阅代销人 (L259-L265) 与通信者名录 (L236-L246)。扣分在于这类信息只在杂讯栏里一次性出现, 既不成册也不检索, 想用就得整期翻。故 78。

«Estis la antikva _Morris dance_. Unue eniris kurioze vestita muzikisto kaj stariĝis sur barelon. Per unu mano li ludis tubeton kaj per la alia frapetadis malgrandan tambureton kune kun li, kiel amiketo, kuris per ŝanceliĝa irado, diableto, kaj dum la danco li sidiĝis kiel kontenta hundeto apud la barelo.»

这段写舞的笔法干净: 先给一个剪影——古怪装束的乐师跨上酒桶, 再让他一手吹管、一手拍小鼓, 鼓槌在他手里像「小同伴」, 然后他一边走一边扭, 舞着舞着竟像一只心满意足的小狗蹲在桶边; 一句里连用两个比喻, 而第二句落到狗, 荒诞感由此落地。全期文字也稳: 大会纪实从轮船、码头、绿星徽章一路写到落日海岸, 节奏始终不散 (L401-L624); 英译栏是地道的报文体, 与世语原文并排时可以逐句对照 (L629-L868)。Metcalfe 写美国旅馆擦鞋童与行李箱的一段更见机智: 擦鞋童不收上账单只收现钱, 而行李越重的美国办法反倒越划算 (L1204-L1255)。扣分在于两篇译作与诗体栏偶有生硬, 目录与广告部分更是排印体, 无从润色。故 80。

«Prezidanto; sed ni multe dubas se eĉ li iam atendis vidi tian pruvon, kia estas donita inter Aŭgusto 4-11. Kaj kion pensis D-ro Zamenhof pri ĉio ĉi? Ĉu li trovis ke la ekcitiĝo, fervoro, kaj entuziasmo, kiujn li vidis inter la ĉeestantaro; ĉu li trovis ke la tondraj aplaŭdoj, kiuj bonvenigis lin ĉiam kaj ĉie; ĉu li kredis ke tiuj ĉi kaj la aliaj nekalkuleblaj signoj de nia progreso valoris la penadon de la longa veturo de Varsovio ĝis Boulogne? Oni ja ne povas dubi pri lia respondo!»

这一段是全刊唯一一次真正的追问: 编者先把主席那句「世界得到了一种新的情感」摆出来, 然后自己拆台——他怀疑主席是否真料到自己会看到这样的场面, 于是把三个问题一齐掷出: 大会上的兴奋与热情、此起彼伏的掌声, 这些我们进步的不可计量的迹象, 是否值得从华沙到布洛涅的那段长途; 问完他立刻自己回答, 说谁还能怀疑主席的回答。这一写法有意思的地方在于, 全篇没有一句引用创始人的话, 却把沉默本身写成了判断: 编者把「替创始人回答」当作新闻操作, 而不是当作颂词。扣分在于深度到此为止: 大会对世界语意味着什么——它离政治有多远、离标准有多近、离日常有多远——全刊一次也没有正面追问; 东方见闻与村史节都停在见闻层, 杂讯更是止于通报。故 73。

«Detalan priskribon de la parolado de Doktoro Zamenhof ni lasas al tiuj el niaj samtempaj ĵurnaloj, kiuj estas difinitaj por oficiala raportado.»

这一处是编辑伦理的交代, 也是本期可信度的骨架: 编者说, 主席开幕词的详细描述, 他让给那些被指定作官方报道的同期刊物, 自己只写总的印象。同一期还有两处类似的自律: 报尾明说大会最后几天的记述将见下期, 不在这一期里含糊过去 (L870-L871); 节目单脚注把一首歌的售价与用途都写明 (L373-L375)。全文附英译, 读者可逐句核对世语原文, 这是最硬的可信度装置。署名也做到人: 每篇注明作者与译者, 并注明译文出自 Barry Pain 的《De Omnibus》、经作者与出版者许可 (L1677-L1680), 以及 Courteline 原作出处与译者 (L1885)。扣分在于多数事实没有出处: 转录者注自陈已改正少量排印错误而许多语法错误与奇怪拼法照原样保留 (L32-L36), 这使部分不合规范的世界语只能按原作看待; 数据、轶事与利率则全无可查来源。故 76。

«Esperantistoj ĝoje ekscios ke D-ro Zamenhof elektiĝis je la Legion d'Honneur. Ni esperas ke tiu ĉi estos nur la unua nacia honora kiu atendas nian eminentan majstron.»

这条三行的小消息是全期与现实咬合得最紧的一处: 运动的创始人被一个欧洲国家授勋, 编者的第一反应不是替本人庆幸, 而是希望这只是第一个等着我们这位杰出大师的国家荣誉——把授勋读成运动的进程表, 而不是读成一个人的荣耀。它与大会的报导互为表里: 大会证明这门语言已能承重 (L553-L558), 授勋证明它已能进国家的荣誉簿; 同一期里编者还写下一个更大的说法——八月初七日的英格兰银行假日, 在世界语国土就是世界语者的假日 (L573-L575)。加上专做大会报道的插图月刊出现, 一门人造语言在当年所能触及的最高处, 就是这样的国家级承认。扣分在于这类相关性全靠当时当地的语境成立: 今天读来更值得追问的其实是这份报纸自己——一份自认「为传播国际语而办」的机关报, 在运动正当红时并不谈政治, 也不谈标准。故 80。