The Esperantist, Vol. 2, No. 7

«Ni ĉiuj ja fariĝas pli kaj pli memcentrigitaj jare, kaj pli sentemaj pri niaj personaj aferoj kaj komfortoj, ol nia devo rilate al niaj najbaroj, kaj al nia patrujo.»

这段是全刊最锋利的一次自我观察, 而且不是从书本里来的, 是作者在异乡待久了才写下的: 住在印度和缅甸的英国人 «memcentrigitaj» —— 越来越以自我为中心, 对自己的事和舒适比对邻居的责任和故土更敏感 (L1308-L1310)。它的价值在于把殖民地的「不舒适」归因到侨民自身的心理结构, 而不是归因到被统治的人; 紧接着文章甚至说「或许该从今日的日本学一点东西」 (L1312-L1315), 因为作者当年去日本养病, 至今记得那里的风景之美与人民的温厚 —— 他把解药推给了一个远东的对照物。扣分在于全篇的洞察是插话式的, 没有被推到底: 作者提出「我们越来越自私」, 却用同样自私的「舒服的殖民生活」继续叙述, 没有给出这条自省如何改变他自己的做法。故 77。

«Ĉiu membro ricevas la gazeton laŭvice, kaj tuj kiam li ĝin estos leginta kaj kritikinta la verkaĵojn de aliaj en la spaco rezervita por tio, en ĝi li enskribas sian propran artikolon, kaj forsendos la gazeton al la membro sekvonta.»

这一条是全刊结构感最强的地方: 它把「手抄小报」写成一台可运转的机器 —— 每个成员按次序收到刊物, 读完、批完别人在预留空当里的文章, 自己再写一篇填进去, 然后转给下一位 (L1674-L1677)。配合前面的选主持人、备封面 (L1666-L1668)、名录费与罚款 (L1679-L1680)、主持人收回旧稿装订再寄出 (L1687-L1689), 以及「不必是行家, 新手也可以只问语法」 (L1691-L1693) 的条款, 一份自学小组的规程被写得滴水不漏, 甚至对最挑剔的读者留了位置: 初学者最挑剔, 但正因为挑剔才逼出真东西 (L1682-L1685, L1695)。扣分在于这套规程是为六到七人的小圈子写的, 一旦人数上去, 编辑与评稿的负担无处安放, 章程没有回答。故 79。

«eĉ supozante ke la nuna artefiksita rilata proporcio, nome R15 = £1, estos konstanta, la diferenco inter R15 = £1, kaj la antaŭa proporcio da R10 = £1, estas gravega. Aliediri, postulas R1,500 por ricevi £100, anstataŭ nur R1,000.»

这一段是全刊少见的带数字的推论, 而且推论形态是完整的: 先设定汇率不变, 再比较「一卢比兑一先令」与旧例「一先令兑十卢比」之间的差额, 然后落到实际兑换上 —— 换一百英镑要一千五百卢比而不是一千 (L1299-L1302)。它想说明的其实是一层生活成本: 钱不值钱, 于是「人不再安家, 只像在受洗炼之苦一样存在, 有智慧却没有钱」 (L1295-L1297)。这使本篇后面那句「社会娱乐花的钱少了, 家里的花销却多了」 (L1304-L1306) 不再是感慨, 而是有了货币层面的支点。扣分在于: 这些数字没有一处注明来源, 比例也只按一种情形推演, 「恒定」的假设在真实的汇兑里并不成立, 读者无法复核。故 74。

«Oni elektas unu el la membroj kiel kondukanto, kaj li ekkomencas la gazeton kaj provizas la kovrilon, kiun oni povas oportune ricevi de Isaac Pitman, 1, Amen Corner, E.C. La kosto de tuko-bindita kovrilo estas unu ŝilingo, kaj la leda-bindita kostas unu ŝilingon ses pencojn, afrankite. Rondiranto, sendata en kovrilo, ĉe ambaŭ finoj malfermita, vojaĝos tra la poŝto en la Insuloj Britaj po duonpenco por ĉiu du uncoj.»

这一段是本刊最实用的部分: 它给出的是一条从备料到寄出的完整成本链 —— 主持人是谁、封面在哪里买 (Isaac Pitman, Amen Corner)、布封面一先令、皮革封面一先令六便士且邮资已付、包裹两端不封口经邮局寄英国境内每两盎司收半便士 (L1666-L1672)。把它与前面的订阅价目 («Subscription, 3s. Per Annum. Single Copies, 4d. net.», L264-L266)、七国订阅代理 (L231-L245)、函授课程七先令六便士一季 (L196-L205)、通讯者名录入费六便士 (L208-L226) 和能力证书考试费与报名截止日 (L322-L330) 放在一起看, 就能复原一个 1905 年的世界语爱好者怎么掏钱、怎么订阅、怎么加入、怎么自己办一份刊物。扣分在于: 邮资只对英国境内有效, 章程明写 «en la Insuloj Britaj» (L1671), 面向其他国家时成本另计却无说明, 这使它的实用性止于本国。故 83。

«ploregadon, kaj kraĉadon. Ĝi sonis kiel tridek katoj kun iliaj vostoj en rulpremmaŝino de lavisto. Timigita, mi lasis fali la»

这是全刊最见译笔的一行: 讲一只学舌鹦鹉被关在屋里学人说话, 声音难听得要命, 译者没有直译, 而是用一个长定语把它逼成一个荒诞的物象 —— «tridek katoj» (三十只猫) 的尾巴 «en rulpremmaŝino de lavisto» (在洗衣工的滚筒里) (L869-L870)。整句只有十来个词, 却把「不成调的声音」这一最难译的感受转成了可笑的画面; 紧跟其后写「我吓得任它掉下去跑出房间」 (L870-L871), 节奏收得干脆。与麦考莱那首译诗里把军舰拟人化的手法 (L759-L760: «se sciiĝus vi pri Angla la virec'») 以及 Edward Young 用南岛方言写成的韵文来信 (L1754-L1826) 放在一起看, 本期的文字功夫集中在译笔与韵文两处; 扣分在于广告与章程部分的行文拘谨, 官样话连篇, 且全文只偶有佳句, 不成风格。故 80。

«Henriko de Condé, kiun lia edzino venenis en St.-Jean-d'Angély; Henriko de Guise, mortigita en Blois, de la Kvardekvinuloj; Henriko de Valois (Henriko IIIa), mortigita en St. Cloud, de Jacques Clément; Henriko de Bourbon (Henriko IVa), mortigita en Parizo, de Ravaillac.»

这是全刊唯一一次真正的「深」: 前文那位被邻居当作女巫的老妇人对四个年轻贵族预言 «vi kvarope pereos per perfidaĵo kaj mortigo!» (你们四个都将因背信与谋杀而死) (L1240-L1246), 结尾则把预言逐条兑现 —— 孔代被妻子毒死、吉斯在Blois死于四十五人暴乱、瓦卢瓦的亨利三世死于雅克·克雷芒、亨利四世死于拉瓦亚克 (L1251-L1261)。小说的机锋在于: 四个人并非死于阴谋, 而死于各自的宗教狂热与派系仇杀, 诅咒的兑现反而是历史本身的兑现 —— 这是把通俗小说接到十六世纪法国宗教战争上的一步。另外, 高地清退导致整村流亡的那一段 (L703-L714) 也有历史重量, 只是作者没做交代。扣分在于: 这些转义全由译者与编者转手完成, 读者看不到原文, 也无从判断是原作如此还是译本处理, 且全篇仍以情节奇观为主。故 74。

«Foje mi legis rakonton pri la altigo de hotelo ĉe _San Francisco_ por ke subpasu fervojo. Mi ne garantias ĉiun detalon ĉar mi rakontas de memoro; sed tiel bone la priskribo montras la metodon kion oni uzas por altigi domojn ke la legantaro certe min pardonos, se mi penos skribi pri ĝi tion kion mi memoras.»

这段的可信之处在于它自曝短板: 作者说自己读过一篇把旧金山一家旅馆抬高架起来好让火车从底下穿过的报道, 随即声明 «Mi ne garantias ĉiun detalon ĉar mi rakontas de memoro» —— 我不担保每个细节, 因为我是凭记忆讲的 (L1001-L1005), 末了还补一句「读者若宽容我写下我确实记得的部分, 那就太好了」。在 1905 年的小报里, 这种标注是罕见的诚实: 他把「叙述」与「事实」之间的缝主动摊开, 读者知道哪一层该打折。本期还有几处同类自曝: 转录者注声明保留了大量语法错误与怪拼 (L32-L36), 编者承认会员规则 «treege longega» 长得吓人 (L285-L287), 《东方笔记》虽然数字不少却处处无来源 (L1295-L1302)。扣分在于: 诚实集中在转述者与编者身上, 供稿人层面仍缺校验 —— 目录署名与正文登记号互相打架 (L79 对 L1266), 新西兰来信的年份签成了读不通的 «Nau-mil-ses-cent-tridek-naŭa» (L1826), 而编者未作说明。故 74。

«Estas de nun necese prepari tiujn kunvenojn por ke ili havu kiel eble plej grandan sukceson. Ni ne dubas ke se ni atingas tiun celon, ni estos incitintaj la kuriozecon de la skeptikuloj kaj de la indiferentuloj kiuj nepre estos tiam esperantistigotaj. Tial, tiuj festoj devas esti zorge pripensataj kaj de longe organizataj.»

这段是全刊最要紧的一句, 因为它把一场世界语大会明确地当成一次招生与宣传战役: 晚会与音乐会的目标是 «incitintaj la kuriozecon de la skeptikuloj kaj de la indiferentuloj» —— 引起怀疑者与无所谓者的好奇, 而且编者深信 «Ni ne dubas» 他们最终会被世界语化 (L1095-L1099)。这套「办活动以争取旁观者」的逻辑, 与同一期把打字机广告当作国际主义可兑现的凭证 («Unbound by ties of nationality», L112-L114)、把考试费减半好让更多人报名 (L325-L327)、让函授课程和名录都明码标价 (L196-L226) 的做法, 是同一种思路。今天再读, 它恰好落在「一门人造语言如何争取承认」这条仍未结束的争论线上: 一边是编者对好奇心的乐观预期, 一边是同一期《东方笔记》里早已写下的算术 —— 换一百英镑要一千五百卢比 (L1299-L1302), 以及那句对自身的省察 (L1308-L1310)。扣分在于: 这一段只提出目标与手段, 没有留下任何结果数据, 后来的历史证明好奇并没有变成规模。故 78。