Η μαζώχτρα κι άλλες ιστορίες

«Το σεβάστηκαν το θέλημα της χαροκαμένης κι αποτραβηχτήκανε με το στανιό και μ' αγριεμένα μουρμουρητά οι Παραμυθιώτες. Εκεί όμως που κοίτουνταν ακόμα η Ασήμω λιγόθυμη, έρχεται αλάθευτο βόλι μακρόθε και της ταφίνει μια για πάντα κλεισμένα τα πανώρια της μάτια.»

87 这一段是全书唯一一条真正闭合的因果链, 而且它是双重的: 前面是「以牙还牙」这条轴 —— 米哈利斯在夜里朝德米特里斯打了那一枪 (L2291-L2303), 随后全村与土耳其人共十九人死于互射 (L2350-L2354), 最后是那支射瞎阿西莫眼睛的冷箭 (L2488-L2489); 后面是血仇这条轴 —— 两家从这一天起再没停下过 (L2493-L2501)。写作上它做对了一件很难的事: 凶器始终留在暗处。文本只写「έρχεται αλάθευτο βόλι μακρόθε», 不说是谁打的枪; 读者只能从上下文推断那是被记为「替 Μιχάλαινα 出了最后一枪」的火枪 (L2322-L2325)。全村把女人推出去, 火拼的账一起算, 却没有一个人被写清楚是凶手, 小说因此把「谁该负责」留成了一笔糊涂账。扣分在另外八篇: 《Τομορφο το χωριό》《Χαρά ανίκητη》《Ο Καπετάν Σταμάτης ο Πολίτης》《Ο θάνατος του Τραμουντάνα》《Η λαχτάρα του Γέρο Ανέστη》以及《Καλλίτσα》的后半都只是「某人一生的一个截面」, 既没有推力也没有结算; 本卡的 plot 维评的是全书最好的一条链, 不是平均一条链。故 87。

«Περμ. Ταυτί του εσένα σε τρώει μόνο σαν αποδεχτή κ' ύστερα τα μαντάτα. Στον κλήδωνα να τα λες αυτά.»

90 阿西莫出场的一段是全书最高工艺的人物描写: 作者用七次打量把她拆开 —— 手 (L524-L526)、牙 (L527)、胸口 (L535)、脸 (L536)、眼 (L537-L539)、嘴 (L540-L542)、鼻 (L545-L546), 每一次都落到一个具体的身体部位上, 最后才给一句「Η τέλεια της η συμμετρία της έσωνε」。配角同样各有面孔: 抹泪时用「ποδιά」掩面的村妇 (L5769)、骂骂咧咧的货郎 (L1660-L1664)、逐户送圣体、替人超度的神甫 Συνέσιος (L5780-L5784); 而两个村妇闲人 Περμαθιώ 与 Πιπινιώ 一开口就分得出谁更刻薄 (L4240-L4241), 她们从第一幕村口闲谈一路当到第三幕送葬, 是全剧的合唱队。扣分: 八篇速写里的人物多半只有一个标签 (水手、货郎、瞎眼僧), 转场即忘; 戏剧里的神父与车夫要到第三幕才真正活起来 (L6052-L6060), 前两幕偏功能件; 第二幕第六场凯里亚科斯抖出两桩奇事 (科斯坦丁斯发疯毒死母亲、斯特凡尼斯去大主教区出家, L5600-L5609), 却没有一个人追问后果。故 90。

«Πέρασαν τα πέντε τα χρόνια, γύρισε στην πατρίδα, παντρεύτηκε, μεταγύρισε στην Ανατολή, πάλε ξαναήρθε στον τόπο του, όλα σ' ένα χρόνο μέσα, κ' η αλήθεια είνε πως είδε Θεού πρόσωπο τους δώδεκα αυτούς μήνες, την απογεύτηκε την αληθινή την καλοτυχιά.»

87 五个年份被压成一个从句: 一生的漂泊、两次远行、一次婚姻在两句里走完, 只把「回来时什么都没了」留给你 (L3593-L3595)。同样的快在戏剧里: 第一幕第一场是村口闲谈 (L4230-L4233), 第二幕立刻切进亮着灯的婚宴 (L4961), 第三幕第一场已是送葬队伍, 前面的走《Ψαλμωδίες》, 后面的跟《Μυρολόγια》 (L5763-L5765)。扣分有三处: 其一, 《Καλλίτσα》的开头用近百行铺旅行风景与向导 «Σφακιανός» (L2520-L2551); 其二, 《Μαριγή》的开场用四十行复述 1824 年起的战事 (L3008-L3047), 那四十行里出现的全是军队、数字与地名, 一个人物也还没登场; 其三, 六篇速写都缺一个章节, 于是它们的节奏不是「快」而是「没有节奏」—— 事件在一个画面内结束, 下一个画面已经是结论。故 87。

«Παράξενο πλάσμα η Ασήμω και μαγικό. Σα να μην είτανε για τέτοια λογής μαζώματα γεννημένη. Τα χέρια της, θα πης, ροζωμένα, από το τρίβε — τρίβε στο χώμα· μα πάντα μικρουλά και χυτά. Τα στιβάνια»

92 这一段是全书语言最讲究的地方, 也是 19 世纪末克里特口语书面化的标本: 名词前的老冠词 («τη μαζώχτρα την Ασήμω», L508)、现在时的 -ουμε 与 -ουνε、缩写的 -νιά、方言词 κελλί / μπροσκάδα / μαζώχτρα 与纯正希腊语 καθαρεύουσα 并置 —— 作者自己交代过, 讲故事的律师朋友 «παράχωνε κάπου και μερικές φρασούλες της καθαρεύουσας» (L230-L233)。写景一段 («ΤΑ έλουζε ο ήλιος...», L491-L495) 用一串分词把一个村子的斜坡、橄榄树与十月的枝叶一次铺完, 写人一段 (L524-L546) 则把外貌拆成七次打量, 两种笔法是同一种手艺: 不解释, 只排列。扣分有两处: 一是 PG 电子本把多音调系统统一改成单音调 (L44-L48), 读者失去了一部分重音信息, 而这正是一部以口语为体裁基础的作品最吃重的东西; 二是 19 世纪克里特方言对现代希腊语读者几乎不可解, 而书末只有两条尾注 (L6227-L6234), 没有方言词典。故 92。

«Γης Μαδιάμ ο Παράδεισος εκείνος! Κ' οι κάτοικοί του, οι αγγελόκορμοι εκείνοι οι λεβέντηδες, δίχως νόμο, δίχως τρόπο, δίχως Κυβέρνηση, κι ως τόσο ησυχία παντού, παντού ειρήνη κι απαντεχιά.»

90 奥托曼统治下的克里特村庄在这里不是背景, 而是一套完整的社会结构: 村里有受土耳其当局任命的 επίτροπος、有教区神甫 Παπάς、有本堂教区的 δεσπότης, 三者的权责在书里分得清清楚楚 (L2356-L2358 / L2457-L2458), 连审判都得由「Δεσπότης με την προσταγή του Πασά」下文、派 Επίτροπος 下去办 (L2356-L2358)。宗教与族群被写成日常: 基督徒与土耳其人在同一间咖啡屋里喝酒, 拿对方的说法开玩笑 (L1638-L1673), 席间甚至有人拿 μπαλλοτέ 打趣 («θα του την έπαιζε του Πανάγου την μπαλλοτέ», L1681-L1683), 而被取笑的那个土耳其人只是照克里特人的样子笑着接下 («Και δος του γέλοια ο Χουσεήνης, που σαν αληθινός Κρητικός έπαιρνε κι αυτός από χωρατά», L1672-L1673)。最见笔力的是自序里那句 «Γης Μαδιάμ ο Παράδεισος εκείνος!... δίχως νόμο, δίχως τρόπο, δίχως Κυβέρνηση» (L276-L278) —— 一句把「没有国家」写成了「没有暴政」。扣分: 克里特以外的世界只以 «ξενιτειά» 的名义作为回不去的暗影存在, 君士坦丁堡与「Ανατολή」几乎只是地名。故 90。

«ΤΑ έλουζε ο ήλιος από τον καταμεσήμερο θρόνο του τα λιόδεντρα της Παραμυθιάς, του πρόσχαρου εκείνου χωριού, που σκαλωμένο σε μιαν από τις βουνοπλαγιές του Κισάμου, ξάστραφτε δίπλα στα δέντρα σα να γύρευε να δείξη την ομορφιά του μ' ερωτιάρικη περηφάνεια στ' αντικρινό το βουνό.»

85 正文的第一句是落日而不是危机: «ΤΑ έλουζε ο ήλιος από τον καταμεσήμερο θρόνο...», 十个词把读者放进一个没有冲突也没有危机的黄昏, 好读, 但不是钩子。真正的钩子在更早的地方: 全书前三百行是献词与《Μαζώχτρα》的自序, 自序是一场框架对话 —— 叙述者的朋友说「我讲不出克里特」, 理由是 «Ο μεγαλήτερος ο τεχνίτης ένα πράμα ξέρει και παρασταίνει με τρόπο που χωρεί στο νου σου καταπώς είναι — τον άνθρωπο και τανθρώπινα» (L182-L184), 然后说就「给你看那座叫 Κάντανο 的村子」 (L190-L191); 紧接着 μπαλλοτέ 这个词在书里第一次出现并被当场解释 («Σαν τουφεκίσουν κανένα, λεν πως του "παίξανε μια μπαλλοτέ"», L238-L239), 也就是「朝人开的那一枪」。扣分有三处: 一是献词与自序占了三百行才进正文; 二是正文首句本身没有悬念; 三是 μπαλλοτέ 的真正兑现 (那一枪) 要到两千行之后 (L2488-L2489), 而全书的压轴剧又排在最后两千行。故 85。

«Να παρασταθή κι αυτός στη σκηνή σα δύσκολο πράμα, αφού συχνά πυκνά ξεπέφτει από γοργό διάλογο σε μακρινές ομιλίες που δεν τις σηκώνει το θέατρο. Μήτ' αυτό όμως μήτε τάλλα ψεγάδια του δεν προσπάθησα να τα λιγοστέψω όσο μπορούσα, αφού σκοπός μου δεν είτανε να δείξω δραματικό πρότυπο παρά μόνο το &δρόμο&.»

89 这册书的形式发明是把它自己变成一台装置: 前半是八篇散文故事, 后半忽然接上一部从民谣改写的三幕剧, 而且作者在剧前亲口交代做法 —— 他明说这部戏舞台演不了, 因为它 «ξεπέφτει από γοργό διάλογο σε μακρινές ομιλίες που δεν τις σηκώνει το θέατρο» (L4092-L4094), 他的目的 «σκοπός μου δεν είτανε να δείξω δραματικό πρότυπο παρά μόνο το &δρόμο&» (L4095-L4096), 并没有去削那些他自称的「ψεγάδια」; 接着他把所据的民谣原词整段作为「εισαγωγή」附在正文之前, 并说明这一出的底子 («ουσία») 取自那支著名的《亡兄之歌》, 「东边西边都有人知道» (L4101-L4104)。这套「不追求戏剧原型、只追求那条路」的方言剧写法, 再加上把两个搬弄是非的村妇当贯穿三幕的合唱队 (L4230-L4233), 是 19 世纪希腊语戏剧里少见的做法; 更少见的是书的实体形态 —— 民谣原词与剧本并排印在同一册里, 读者可以在同一页上对照一段韵文和它在舞台上的样子。扣分: 剧本本身仍靠「亡兄骑马回来」这一类型惯例推动, 第三幕的坟中复活与母子同死是标准的通俗剧收束 (L6003-L6040 / L6184-L6187), 形式实验没有改变结局的现成性。故 89。

«Αρετ. (με μισοπνιγμένη φωνή). Πεθαίνω, πεθαίνω, μαννούλα! Δέσπω. Αρετούλα μου! (Πέφτει απάνω της, και πεθαίνουν κ' οι δυο τους).»

86 全书最后一句是台词兼舞台指示: 新娘在门外喊 «Πεθαίνω, πεθαίνω, μαννούλα!», 母亲扑上去, 母女同死 (L6184-L6187)。这一收法与主篇的收法互为倒影: 《Μαζώχτρα》以一支冷箭射瞎女主人公的眼睛结束, 把族群冲突压到一个人的身体上 (L2488-L2489); 剧本则把伦理冲突压到两个人的死上, 而母亲的死没有换来任何和解 —— 她的哭诉 («Άχ, Αρετούλα μου, Αρετούλα! Τι όνειρα να λογιάζεις μέσ' απ' το ξενιτεμένο σου στρώμα!», L5859-L5860) 说的是女儿在异乡婚床上做的是什么梦, 而那桩婚事正是她自己一手定的, 而从坟里爬出来的哥哥说, 母亲把阿蕾托乌拉从他身边夺走 («τη ξαναφέρη την Αρετούλα, που την πήρ' από πλάγι της», L6018-L6020)。母题本身来自民谣里那句「是苦是喜» («Ανίσως κ' είνε για χαρά... Κι αν είνε πίκρα», L4150-L4151), 由娶亲的人自己承担。扣分: 母子同死过于整齐, 三个月的时间跳跃 (L5757) 让第二幕的因果来不及长进结尾, 收束是感慨而不是结算。故 86。