Ενώ διέβαινα - Χρονογραφήματα

«Θέλετε να κάμετε στρατόν καλόν; κάμετε πρώτον πολίτας του καθήκοντος. Διατί επολέμησαν καλά οι εκ των νήσων στρατιώται; Διότι είνε περισσότερον άνθρωποι του καθήκοντος, διότι ολιγώτερον τους διέφθειρεν η αθέμιτος προστασία των βουλευτών.»

85 这是全书最值钱的一次切开: 作者把「宗教情感」与「宗教狂热」分成两件事——前者是「人类必要的元素」, 是「良知与义务的基础」; 后者则是「野兽般的无知」, 是把疯话当神迹的愚蠢。他接着把战争的责任从「有没有恨」转到「有没有守公民职」: 士兵不肯为土耳其人流血, 不是因为不爱国, 而是因为「议员对军人的非法庇护」把责任心腐蚀掉了; 他甚至说, 帖萨利根本不必改造成什么博物馆, 希腊人有历史, 可以从历史里自己学会仇恨。这套移位的价值在于, 它把民族主义从情绪工程还原成公民伦理, 一百多年后读仍然站得住。扣分在于这种锋利是报章式的一针, 没有证据支撑, 也没有把反对意见摆上桌, insightfulness 停在 85。故 85。

«Εκ των ανωτέρω φαίνεται ότι η μονομαχία, καθιερούσα κατ' αρχάς το δίκαιον της κτηνώδους βίας, εξήρθη κατόπιν εις διαιτησίαν των ζητημάτων της τιμής. Αλλά και πάλιν δεν έχασε τον βάρβαρον και άδικον χαρακτήρα της. Αι ικανοποιήσεις της και εις την τραγικότητα των είνε κωμικαί και πολύ παιδαριώδης η βασιζομένη εις αυτάς τιμή.»

78 - 「框架」这一维看的是编排能力, 而这本书恰恰输在编排: 二十四篇各自独立发表, 篇与篇之间不互相支撑, 也没有一条贯穿的论点把它们串起来。但单篇的结构是清楚的——«Η ΜΟΝΟΜΑΧΙΑ» 先铺中世纪教会禁斗与十八世纪法庭决斗的替身制度, 再用一句断语把整段收束成「先是野蛮暴力的法, 后来退化成荣誉问题的仲裁」, 然后补一句自己的判断: 荣誉纠纷交给法庭比交给决斗更合逻辑。«ΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΛΟΥΤΡΩΝ» 则是从海边两个工人的闲谈推到「海水浴应当列入军队体训」的提案。这种「材料—小结—提议」的三段式是稳定的, 可以当作可复用的写稿模板; 放到全书层面, 它只是二十四个互不相干的短论, 无法形成一个可被检验的体系, framework 只能给 78。故 78。 「框架」这一维看的是编排能力, 而这本书恰恰输在编排: 二十四篇各自独立发表, 篇与篇之间不互相支撑, 也没有一条贯穿的论点把它们串起来。但单篇的结构是清楚的——«Η ΜΟΝΟΜΑΧΙΑ» 先铺中世纪教会禁斗与十八世纪法庭决斗的替身制度, 再用一句断语把整段收束成「先是野蛮暴力的法, 后来退化成荣誉问题的仲裁」, 然后补一句自己的判断: 荣誉纠纷交给法庭比交给决斗更合逻辑。«ΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΛΟΥΤΡΩΝ» 则是从海边两个工人的闲谈推到「海水浴应当列入军队体训」的提案。这种「材料—小结—提议」的三段式是稳定的, 可以当作可复用的写稿模板; 放到全书层面, 它只是二十四个互不相干的短论, 无法形成一个可被检验的体系, framework 只能给 78。故 78。

«Έτυχε κατ' αυτάς να εύρω έγγραφον περίεργον, χρονολογούμενον από του 1823, το οποίον συντελεί εις το να καταστή εναργεστέρα, αλλά και θλιβερωτέρα η αντίθεσις αύτη.»

80 这一维的可信度全靠「肯把原件摆出来」。作者说他偶然翻到一份奇怪文书, 年代是一八二三, 于是把纳夫普利翁的议员兼船长 Λουμάκης 写给 Λουριώτης 的整封信原样排了出来: 船名、货单、启航日期、英军舰队在马提尼克外海的封港令、价钱与航程都在里面; 他还顺手补一句, 这位船长很可能是最早驶进那片远洋的希腊人。另一处是把开尔文勋爵在学术会议上的氧耗测算逐字引出, 连「大气里含多少多少吨氧」这类数字都不改。这类一手呈现是本书最有价值的部分, 也是它最像「纪事」而不是「议论」的部分。扣分在于材料的另一面是转述: 民歌、传闻、他人的统计多只挂在作者名下, 无法当场核对, 因此 evidence 只给 80。故 80。

«Ακούων αυτόν τον διάλογον, σκέπτομαι, ότι με τον φόβον της θαλάσσης, τον οποίον έχουν πολλοί, και με τα δυστυχήματα τα οποία συμβαίνουν εις τους λουομένους από πνιγμούς, συγκοπάς και αποπληξίας, το θαλάσσιον λουτρόν έχει πολλήν αναλογίαν με μίαν μάχην. Ο μεταβαίνων να λουσθή, όπως και ο μεταβαίνων να πολεμήση, έχει πολλάς πιθανότητας να μη γυρίση. Διατί να μη εισαχθούν εις τα στρατιωτικά γυμνάσια και τα θαλάσσια λουτρά, ως ασκήσεις θάρρους;»

72 实用性要看读者能不能拿走就用。这本书给出过三条真能落地的建议: 一, 海边浴场与陆军体训场合并为「勇气课」, 因为溺水者与阵亡者死于同一种莽撞, 掌舵的若不会游泳, 船就更容易翻; 二, 帖萨利不必改造成民族主义博物馆, 靠通史教育即可让国民懂得该恨谁; 三, 女性的奢风应由丈夫和兄弟姐妹在家庭内部纠正, 靠协会只会把它变成更体面的炫耀, 甚至助长它。三条都指向「不要指望协会与纪念碑, 要靠日常教育与家庭约束」这条主线, 今天依然站得住。扣分在于每条方案都只有提议没有实施: 谁来立法、谁出钱、如何验收、代价几何, 书中一概不问; 而且这些建议多以讽刺口气说出, 读者难以判断作者是认真主张还是只是刻薄, practicality 因此停在 72。故 72。

«— Μόνο πεντακόσες δραχμές, Πασχαλάκη μου. — Πεντακόσες δραχμές! Πάει να πη ότι ο γάμος θα γίνη μετά 500 χρόνια, διότι μόνο μετά 500 χρόνια θα μπορέσω να κάμω 500 δραχμές.»

88 这一维是本书最强的一项。「一个士兵向妓院老板娘求婚, 老板娘说这只戒指要五百德拉克马; 士兵的回答是: 五百德拉克马! 那岂不是说我们的婚礼要五百年以后才办成, 因为我得等五百年才挣得到五百德拉克马。」一句话里同时有乡村算术、对贫穷的自嘲与冷面幽默, 没有一个解释性的字。«ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΕΞ ΑΜΕΡΙΚΗΣ» 的美国幻梦则走向另一极, 长句一路加速, 收在「成千上万道尼亚加拉瀑布的轰鸣」上, 把速度写到癫狂。«ΦΕΡΤΕ ΑΡΜ!» 那则寓言式的时事小品, 用一只装在木笼里的鹦鹉把「求救」教成了「持枪」, 收在「最好教它喊『救命!』」这一句上, 同样不着一字评论。扣分在于语言是刻意古雅的书面希腊语, 个别地方与口语对话的活泼不协调, 长插入句偶尔拖沓, writing 停在 88 而非更高。故 88。

«Αλλ' οι άγριοι ήρωες του Διλεσίου, ένεκα του κακουργήματος των οποίων εκινδύνευσεν αυτή η ανεξαρτησία της Ελλάδος, κατά τον Τάκερμαν, ημαύρωσαν την ρωμαντικήν αίγλην της νεωτέρας κλεφτουριάς. Και μολονότι ο βίος εν Ελλάδι θα καταστή ίσως πολύ μονότονος, ευχής έργον θα είνε η πτώσις της κεφαλής του Ντεσκερέ να σημειώση το τέλος ή την αρχήν του τέλους των ηρωικών χρόνων εις την πατρίδα του Νταβέλη καί τινων πρώην υπουργών.»

81 纵深是这本书被低估的地方。«Η ΜΟΝΟΜΑΧΙΑ» 从中世纪教会禁斗写到十八世纪法庭决斗的替身制度, 结论是决斗从未真正被消灭, 只换了形式; «ΑΝΑΒΙΩΣΙΣ ΤΗΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ» 从德国教师 Παγών 在雅典开第一个体育馆, 写到一八五九年首届现代奥运会的滑稽项目 (跳充气皮囊、爬绳、盲人参赛), 一直写到一八九七年希腊举重与摔跤协会的成立; «ΑΓΩΝΕΣ ΑΣΧΗΜΙΑΣ» 则把现代竞技上溯到罗马竞技场, 说今天的比赛不再是人与猛兽, 而是人与物理法则的冲突。这种纵深是通识性的横切面, 不是断代考据: 每条线索都停在能讲一个好故事的层面, 不追问制度、经济与技术的因果, depth 因此给 81。故 81。

«πλειοψηφούντες οι ζητιάνοι, οι κηπουροί και εν γένει πτωχοί άνθρωποι, η στατιστική του Κάρπερ εξ άλλου αποδεικνύει ότι οι πλούσιοι έχουν τρεις πιθανότητας περισσοτέρας από τους πτωχούς διά να φθάσουν τα εκατόν.»

76 作者敢下硬判断, 也敢点名, 这在报章写作里少见: 他转述统计学家 Κάρπερ 的数据, 断言穷人比富人更难活到一百岁; 他写拉利斯将军以近百岁之龄自杀, 说这一下使「希腊将军少了一位, 人类科学的疑问却多了许多」, 并把从亚里士多德、帕拉塞尔索斯到 «Μπρόουν Σεκάρ» 的名单一路排下来; «ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ» 里他干脆把开尔文勋爵的原话整段搬出来, 让读者看到当时的报纸如何把一次学术会议变成末日预言; 他甚至敢纠正同行的封锁: 说塞拉利将军的沉船报告若不是英方压下, 希腊当时就能炸掉奥斯曼舰队。扣分在于同书内部的自相矛盾与传闻当定论: «ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΠΑΡΕΛΘΟΝ» 一处说 Surmeli 是在一八六九年之后若干年才去君士坦丁堡, 另一处却说「克里特反叛后不久」他就被埃及的 Μεχμέτ Αλής 授以舰队指挥, 两说无法同时成立; 加上 «Τάκερμαν» «Κάρπερ» «χόβαρτ» 等外文名的希腊语音译无出处, credibility 只能给 76。故 76。

«Εις τους υπερανθρώπους άθλους τους οποίους χειροκροτούν οι σημερινοί άνθρωποι εις τα στάδια αναζεί η αγριότης των Ρωμαίων θεατών. Και οι σημερινοί αγώνες δεν είνε πλέον αγώνες μεταξύ ανθρώπων ή μεταξύ ανθρώπων και θηρίων, αλλά πάλη μεταξύ του ανθρώπου και των φυσικών νόμων, δηλαδή σύγκρουσις του αυγού και της πέτρας.»

83 一百多年后再读, 这本书的锋利处比出版时更显眼。«ΜΟΥΣΕΙΟΝ ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΥ» 里有人主张把帖萨利的清真寺改成民族主义博物馆、把圣像的眼睛凿掉好让外人来参观, 作者当场反驳, 说希腊人不缺仇恨, 缺的是知道自己为什么恨; «ΑΓΩΝΕΣ ΑΣΧΗΜΙΑΣ» 更直接: 今天的比赛只是「人与物理法则的冲突」, 是鸡蛋与石头的碰撞, 而观众之所以要这类悲剧, 是因为「英雄不再受苦, 观众的兴趣也就终止了」——这是一句关于体育产业与观众心理的现代判断, 放到今天几乎不用改写; «ΑΝΑΒΙΩΣΙΣ ΤΗΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ» 对首届现代奥运会的滑稽描写, 读来也更像是在写今天的体育商业化。扣分在于作者的坐标仍是民族国家、军事荣誉与父权家庭, 这一点离今天很远, relevance 停在 83。故 83。