Διηγήματα

«Το κύκνειον τούτο άσμα ήτο βεβαίως επίκαιρον, η φωνή του καταδίκου ωραία και η αφοβία, μεθ' ης ητοιμάζετο να πηδήση εις τον άλλον κόσμον, αληθώς προτοφανής. Ευλόγως λοιπόν εξερράγη το πλήθος εις επευφημίας και χειροκροτήματα, οίων ουδέποτε ηξιώθησαν εις το θέατρον ούτε ο Ρόπας, ούτε ο Μάριος, ούτε ο Φασκίνης, ουδ' αύτη ίσως η Μαλιβράν. Ταύτα αντήχουν ακόμη, ότε ύψωσε το ξίφος ο έχων το προσταγμα αξιωματικός, ήστραψαν τα τουφέκια και δέκα σφαίραι ετρύπησαν το στήθος του καταδίκου. Ο θάνατος επήλθεν τόσον ακαριαίος ώστε δεν επρόφθασε να εξαλείψη το διαστέλλον τα χείλη του μειδίαμα ευδαίμονος αυταρεσκείας.»

这段是全册最干净的一次叙事收束, 前一句刚交代完死囚唱的是哪一支"天鹅之歌", 后一句便把枪声、弹着点与死亡同时写完, 中间没有一句解释, 也没有一句评论。整篇之所以能立住, 靠的是这种把最重的事压进最后三行的手艺: 前面一百三十行先把杀人的程序、期限与制度讲成一篇法论 (L366-L432), 读者以为要读的是一篇政论, 直到一个具体的嗓子唱起一支具体的歌, 议论才忽然落到一个人的身体上。扣分也在这一篇: 它为进入故事先付了一百三十行的论证成本, 而 ΧΡΥΣΗΙΣ 与 Η ΤΙΜΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑIΚΩΝ 两篇根本没有可供收束的情节, 全册的叙事密度因此很不平均。故 89。

«δραστικώτερον αντίδοτον ήτο η ιλαρότης, την οποίαν επροκάλει πάντοτε η εμφάνισις ζεύγους τινός αληθώς πρωτοτύπου. Περί μεν της κυρίας ηδύνατό τις εκ πρώτης όψεως, άνευ δισταγμών, να βεβαιώση ότι προ τριάκοντα ή και περισσοτέρων ετών υπήρξεν εκτάκτως ωραία αλλ' ήδη ούτε το χρώμα, ούτε η κόμη, ούτε τα οφρύδια, ούτε οι οδόντες ουδ' άλλο τι ήτο παρ' αυτή αληθινόν πλην μόνων των κοσμούντων τα ώτα και τους δακτύλους της αδαμάντων.»

这一段是全册人物写法的高点, 因为它写的不是身份而是身体: 三十年的美只剩耳环与手指, 化妆是遮盖, 鞋是束足, 而那香气要让整条走廊提前知道人来了。作者的整套办法是先给身体再给社会位置, 之后再给脾气: 同一位夫人的丈夫后来因为她的倾慕者越界而当众发作、斥责来人, 带着妻子拂袖而去 (L948-L957); 男主人则被写成一位见什么都要下判断的"文学博士", 用带着意大利乃至伦巴第口音的法语即兴发言 (L933-L938)。同一册里还有别的人物样本: 猴子托马与主人同吃同住却坚持只做图书馆员 (L3877-L3882), 阿尔吉罗小姐在日记里把自己的身体拆成可以逐条清点的部件 (L3641-L3653)。扣分在于所有有名有姓的人几乎都只在一篇里出现, 没有一个人物跨篇复现, 读者记不住他们, 只记得住他们各自的怪癖。故 88。

«Ο πίθηκος τότε ήρχισε να παρωδή τας κινήσεις δανειστού ζητούντος χρήματα παρά μη έχοντος και οργιζομένου ότι δεν τον πληρώνουν. Μετ' ολίγον εξήλθε της αιθούσης και αμέσως επέστρεψε φέρων επί των παρδαλών ενδυμάτων του μαύρον επανωφόριον, ομματοϋάλια εις τους οφθαλμούς του και επί της κεφαλής του πίλον τρικαντώ. Η φυσιογνωμία και η συμπεριφορά του είχε μεταβληθή επί το σοβαρώτερον και αξιοπρεπέστερον. Εκράτει εις την αριστεράν φύλλον χάρτου και εσάλευε την ουράν του ως γραφίδα. Εν τοιαύτη περιβολή περιήλθε την αίθουσαν σταματών προ εκάστου των επίπλων, των ανακλίντρων, ερμαρίων, καθρεπτών, λαμπτήρων και των άλλων, τα εξήταζε δε από όλα τα μέρη ως θέλων να εκτιμήση την αγοραίαν τιμήν των, την οποίαν έσπευδεν έπειτα ωσεί να σημειώση επί του χάρτου. Η μίμησις δικαστικού κλητήρος ενεργούντος απογραφήν και κατάσχεσιν ήτο τελεία και κωμικώς σοβαρά, ώστε πάντες, μη εξαιρουμένου και του παρισταμένου προέδρου των Εφετών, εξεκαρδίζοντο διά την εκφραστικωτέραν και της του περιωνύμου μίμου Σκέτζη παντομίμαν του πιθήκου.»

这几行是全册节奏最好的一处, 因为它用三个动作把一只猴子变成一个官僚: 先学讨债人的手势, 抱怨人家不给钱, 再整衣戴帽穿上黑燕尾服、架上夹鼻眼镜、扣上三角帽, 最后拿着一张纸像查封员清点查封一样逐件估价, 一本正经到可笑。速度也在这里: 一次出场, 一次更衣, 一次清点, 三下之间没有过渡, 读者能听见节拍。全册的快慢差是刻意的, ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝΟΣ ΤΟΥΦΕΚΙΣΜΟΥ 用一百三十行做论证再入戏 (L366-L495), ΤΑ ΕΦΗΜΕΡΑ 把一个博物学问题摊成二百八十行闲笔 (全篇 L80-L361, 闲笔自 L84 起), ΧΡΥΣΗΙΣ 则通篇是推演, 找不出一处加速; 慢处的插话常在故事最紧的地方把势头压平。扣分: 真正靠叙事推进的篇目太少, 不少篇目的节奏是由议论的密度而不是由事件决定的, 集子读起来像若干个各自精彩的小册子的合订。故 86。

«Το μόνον πράγμα, όπερ δεν κατώρθωσαν ακόμη να χαλάσωσιν οι πολιτικοί της Ελλάδος, είνε αι ωραίαι χειμεριναί ημέραι.»

这一句是全册的语言高点: 它把政治批评与天气塞进同一句里, 抱怨的对象大到国家, 落点却只是女人在电车上感到的冷暖——希腊政客至今没能败坏的东西, 偏偏是那些美好的冬日, 于是刻薄留出了余地。语法上是典型的后期雅典口语: 一个 μόνον πράγμα 领起, 插入语把让步说尽, 主句用 είναι 轻轻落地; 紧接着的另一条日记 (L3657-L3674) 用"上秤发现自己轻了一百五十德拉克马"把这份刻薄落成身体上的失重, 一面是古典的沉痛, 一面是反讽。同一册里另有教会书面语的沉重长句与之对照, 猴子模仿查封员时那种一本正经的公文腔尤其见功力 (L3838-L3844)。扣分有三处: 一是古希腊语加教会语的双重门槛, 电子本没有注释; 二是有些段落靠长句累积气势, 读快了会漏掉反转; 三是翻译到中文后这种反讽的时效感会明显折损。故 93。

«Την ταχείαν πρόοδον της Ελλάδος, εννοούμεν την υλικήν, αδύνατον είνε ν' αρνηθώσιν όσοι τουλάχιστον έτυχε προ τριών ή τεσσάρων Ολυμπιάδων να ταξειδεύσωσιν εις Μεσολόγγι. Ούτε ν' αποβή τις εις την ηρωικήν πόλιν ήτο τι εύκολον, ούτε του αποχαιρετισμού η ημέρα ηδύνατο να ορισθή ασφαλώς κατά το δρομολόγιον της τότε μοναδικής ατμοπλοϊκής εταιρίας.»

这一段是全册世界设定的最好证据, 因为它把"一个国家的进步"落实成一条航线: 只有在物质进步被承认之后, 才有资格去美索隆基; 航程要靠帆桨划的小船接驳, 还要掐着唯一的汽船公司的班期, 于是全篇的紧张感来自一张时刻表而不是来自人物的心。同一册里的世界还有: 希腊死囚的处决程序与中央屠宰场的缺失 (L366-L432), 开罗旅馆里每间客房都有自己的一股怪味 (L876-L905), 德国法兰克福那座专收"生死存疑者"的机构 (L4070-L4186), 以及法国医家关于生命定义的引证 (L4186-L4260)。扣分: 这些世界几乎全由旅行者的眼睛构成, 落在希腊本地的场景只有三处 (L1239 / L1749-L1757 / L3529-L3685), 读者看到的始终是别人的地方。故 90。

«Φυλλομετρών ημέραν τινά τας περί τα ζώα ιστορίας του Αριστοτέλους έτυχε ν' αναγνώσω εν αυταίς τα εξής:»

这两句是全册最好的开场, 因为它把一个学术猎奇变成了悬案: 亚里士多德的写动物的册子里, 夹着一段关于某种一生只活一天的怪物的记载, 而这显然是伪造的。开场把权威与荒诞并置在同一页上, 读者立刻知道后面要有一场考据。同一册里其他几篇的开场也各有各的狠劲: ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝΟΣ ΤΟΥΦΕΚΙΣΜΟΥ 以死刑这个抽象名词开局, 层层追问直到逼出杀人 (L366-L397); ΟΡΕΣΤΗΣ ΚΑΙ ΠΥΛΑΔΗΣ 第一行便是在埃及过冬, 紧接着要吞一剂大麻 (L3135-L3141)。扣分: 这句钩子属于"我如何读到"式的元叙述, 悬念的温度比直接进入场景的写法低一档; 而且全书的开场只出现一次, 没有被反复回收成结构。故 88。

«Πρέπει δε να προσθέσω ότι ο κύριος ούτος, ουδέ γρυ εννοών της γλώσσης του Πλάτωνος, καί τοι γερμανός, είχε στενογραφήση απλώς τους ήχους της διακρινούσης ημάς από των ζώων ενάρθρου φωνής, ώστε το αντίγραφον, όπερ μ' εφιλοδώρησεν, ουδέν άλλο ήτο, ή απεικόνισμα Ελληνικών φθόγγων διά φραγκικών στοιχείων. Εξ αυτού αποσπώ την κατωτέρω ορεστειάδα, χρήσιμον ίσως εις τους διατρίβοντας περί την τοξικολογίαν.»

这一段是全册最彻底的一次形式发明: 叙述者先声明这份速记毫无内容, 只是一串用希腊音写成的法文字母, 然后话锋一转, 说既然如此, 就从中摘出下面这段俄瑞斯忒神话, 或许对研究毒物学的博士有用。幻觉、伪造与学术引证被焊在同一句里, 读者到最后也分不清哪一段是荷马, 哪一段是大麻。这一篇还有第二层机关: 幻觉生成的那套"爱之苹果"神话, 从俄瑞斯忒与皮拉得斯的血泊里长出两棵小树, 到赫尔墨斯为婚礼蒸馏百枚苹果, 到皮格马利翁用苹果化开大理石 (L3189-L3232, L3344-L3348), 结构与真实神话一一对应, 却又处处错位。扣分: 手法本身是十九世纪通行的致幻写作套路, 本篇的贡献在于把考据学的口吻也一并伪造出来; 而同一册里另外两处新形式 (伪日记与英吉利来信) 收得都不够彻底。故 92。

«εκ των θυσιών τούτων δύναταί τις άλλο ή λογικώς να συμπεράνη παρά μόνον, ότι επόμενον ήτο να ποτισθή δι’ αίματος και το είδωλον της γυναικείας τιμής, όπως πάσα άλλη ανθρωπίνη πρόληψις και πλάνη.»

这几句是全册最见功力的收束, 因为它把前面一整篇看似为女性辩护的论证反转成一场控诉: 那套"荣誉"其实是一纸由男人签发的契约, 女人一旦越界就被逐出体面人的圈子, 而执笔者把偶像崇拜与这套荣誉并列为同一种人间妄想, 于是全书的最后一击不是落在某个人身上, 而是落在一整套被当作常识供奉的东西上。同一册里其他几篇的收尾也各有其硬: 皮格马利翁的那声低语让幻觉与神话彻底焊死 (L3344-L3348), 猴子的遗嘱把夜里生几盆火、吃什么都写得一丝不苟 (L3941-L3950)。扣分: ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ ΟΜΟΓΕΝΟΥΣ 的末段从讽刺转成说教, 语气一软; ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΑΓΓΛΙΔΟΣ ΠΕΡΙ ΓΛΥΠΤΙΚΗΣ 来不及收就断了, 整册缺一次把十七篇合拢的总账。故 91。