Το συναξάρι του Παπά-Παρθένη κι' άλλες νησιώτικες ιστορίες

«εγώ δεν ξέρω τι έγινε. Τραβάω το μαχαίρι και του το μπήγω στην καρδιά. Ένα μαχαίρι τόσο δα. Το ψωμάκι μου έκοβα με δαύτο μια ζωή. Το ψωμάκι. Του τώμπηξα στην καρδιά. Σωριάστηκε χάμω το θηρίο. Με πιάσανε, με σύρανε στη φυλακή. Φονιάς. Φονιάς έγινα στα γεράματα.»

85 这一段是全书最干净的一次情节翻转: 老人一脚踢在说话人的头上, 他拔刀刺进老人的心口, 而叙述者 (凶手本人) 在行凶的同一句里说「我不知道发生了什么」——因果链不是被解释出来的, 是身体先做了出来, 剩下的只有「我成了杀人犯」这一句 (L2277-L2281)。这正是本集最好的几篇共同的写法: 转折发生在人物的语速里, 不在作者的调度里。但作为一本书, 它的情节密度极不均匀: 有的篇目几乎没有事件, 全篇停在传闻与一桩婚约的两种说法上; 有的篇目则把一次口角、一次借钱、一封没写完的信拉成几百行。扣分就在这个参差上: 单篇的因果够硬, 全书的因果链却始终没有合拢。故 85。

«Ο Στρατής το Στοιχειό — έτσι ακουγότανε τώρα σ' όλο το νησί, χρόνια και χρόνια — δεν αγαπούσε τον κόσμο και ζούσε πάντ' αλάργα»

93 绰号在本书里不是外号, 是户籍: 人先被叫成一个词, 词再长成一生。写船长的这一句把整套命名法交代完了——八十岁还在泊小渔船的老人, 被人叫作「元素」, 因为他一辈子跟浪花、海藻、破船和亡者待在一起; 绰号比名字更真, 也比名字更伤他。除此之外还有跟狗说话的渔夫 (L2598-L2605)、把婚颂歌听成婚事而等了六十年的寡妇 (L2882-L2885)、终生未娶的老船长 (L5001-L5005)、清点自己一生的老船工 (L5307-L5313); 每个人都有职业、亲属和说话的口音, 连配角也是有名有姓有绰号的活人。扣分在于十三篇人物互不相识, 没有一个人跨篇复现, 群像因此很大, 却始终不是一张互相咬合的网。故 93。

«Κι' άρχιζε πάλι ατέλειωτες ιστορίες. Τελειωμό δεν είχε. Εκατό φορές τα είχε πει και ξαναπεί και πάλι άρχιζε ξαναρχής. Και τη Γοργόνα ακόμη και τη Γοργόνα την είχε δει.»

82 这一句把本书的两种速度都交代了: 一种是老说书人讲故事的速度, 同一件事讲一百遍, 讲的人自己都说不出结尾, 文本却一点不催他; 另一种是短篇的速度, 一个动作换一场, 一句对白收一段。全书写得最好的段落属于第二种, 那种速度下句子短、动作准、话说完就走; 而第一种是本书的浪费——老人一开口, 一整段走不出他的嗓门, 关键处被谚语、海怪和插话推开。折中下来, 全书读来松快好读却不时走神, 有的篇目篇幅明显大于其事件量, 有的几乎只剩一段对话。扣分就在这种放任上: 作者显然更爱听人说话, 而不是替他们安排情节。故 82。

«Αμίλητη και λευκή σα φάντασμα, με το κεφάλι σκυμμένο, τον συντρόφεψε η Ουρανίτσα ως την αυλόπορτα, φέγγοντας του με το λυχνάρι, ανάμεσα στανθισμένα δένδρα. Βαστούσε το λυχνάρι ψηλά, σαν»

94 这是全书最硬的一维, 也是它最值得译的东西: 作者写的是口语希腊语, 句子跟着嘴走, 谚语、俗名、骂人话和航海行话随手就嵌进来, 而转录层只把重音体系从多声调改成单声调, 没有替作者梳头。开篇这三行把整本书的语法一次交完: 比喻不解释, 动作不评注, 只把一个海边家庭的样子放在那里; 全书的节奏句、海员行话、教会套语与俗谚并行, 语域切换几乎不做过渡, 而读者居然跟得上。扣分只有两处: 转录层的重音改动让原书的音韵层次不可复原, 读者再也听不见那些多声调的轻重; 以及个别人物在结尾忽然开口讲道理, 语气与全书的叙述距离不在一个层级。故 94。

«μαθές, του βγήκε η ψυχή. Για ψέμματα λέω; Πού είνε τα καράβια μας, δε μου λες; Μπάρκα, μπομπάρδες, γολέττες, μπρίκια, τέτοια μέρα, ανήμερα τα Φώτα! γεμάτο το λιμάνι τα παληά τα χρόνια... Πού είνε τώρα, δε μου λες; Βλέπεις πανί απλωμένο στο λιμάνι; Πάνε, ρήμαξαν.»

90 这一段把一座海岛的物质命运一次说尽: 船队曾经塞满港湾, 如今连帆都看不见了; 往下几行更狠——船长们的金柄刀和绣花手巾不知去向, 有人改行当搬运工讨面包, 船长娘子们连去教堂的礼服都没有了 (L3800-L3808); 再往后, 岛被说成挂在一个人下巴上的东西, 海已经不再给他们面包 (L3820-L3826)。全书写海岛从不写风景, 写的是船、码头、缆绳、磨坊、酒肆、教会、亲缘账与闲话的账; 政治也只在背后露一次脸——市长、议员、工程承包商 (L4327-L4330), 外加一份关于水闸与溃堤的旧报纸 (L4300-L4309)。扣分在于世界的边界终究是本岛: 侨民、移民与城市只在几篇里以「去过雅典」的方式出现, 没有一篇真正离开过这片海。故 90。

«Ο Παπα-Παρθένης, όπως έλεγαν οι κακές γλώσσες, ήξερε περισσότερα πράματα για τη βασιλεία του κόσμου τούτου, παρά για τη βασιλεία των Ουρανών. Η αλήθεια είναι πως δεν ήθελε και να πολυξετάζη τα»

85 全书第一句就把这本书的题目交出来了: 神父知道的不是天上事, 是人间事, 而「坏嘴巴」的说法正是全书要讲的东西——一件家常事如何在嘴上被放大成公道的假象。紧接着的一句把教义也交出来: 他不愿深究上帝的奥秘, 因为「主的审判是无底的深渊」 (L79-L80)。于是开篇同时给出人物、语气、姿态与反讽的运作机制, 读者立刻明白自己读的是一部借教会人物之口说世俗话的书。扣分在于这个钩子只对首篇有效: 后面各篇各自开场, 没有一条贯穿全书的悬念, 而首篇真正的故事要推进很久才发生; 书名与题页又占掉了正文之前的一大段。故 85。

«δεξαμενής Νικόλαος Γλωσσώτης, όστις, εγκαταλείψας την θέσιν του και παρακολουθών την χθεσινήν μικροδιαδήλωσιν κατά του Υπουργείου, ελησμόνησε να κλείση τας στρόφιγγας των μεγάλων τροφοδοτικών σωλήνων της δεξαμενής. Περί το μεσονύκτιον η δεξαμενή εξεχείλισε,»

84 最值得说的形式发明是语域拼贴: 在一篇用大白话写岛民与官府较劲的故事里, 作者突然贴进一段官方报刊的旧式书卷语公告, 用词、时态、人称全部换掉, 让一份关于水库与大输水管的公文像剪报一样嵌在乡谈之间; 读者必须自己认出那是另一种语言、另一种世界, 才能把前后接上。这份公文还顺手把一场洪水的因果摆到读者面前——是有人擅自关上了阀门, 而报纸偏偏略过了洪水中最大的牺牲者 (L4311-L4312)。另一处发明在题名上: 用教会的「圣徒传集」这个礼书名目, 给一位爱说闲话的神父立传, 体裁名与人物绰号叠成一个双关, 一册写凡人琐事的书因此有了庄严而近乎嘲弄的封套。扣分: 报刊剪报与教会套语都不是本书首创, 除去这两处, 全书仍按旧例收束。故 84。

«— Δεν κλαίω, παιδί μου Πεφάνη. Δεν κλαίω. Έτσι με πήρε το παράπονο. Είδα αντρόγυνα να χωρίζουν, και δεν έκλαψα. Μα τώρα δεν ξέρω μαθές, Πεφάνη παιδί μου, δεν ξέρω, με πήρε το παράπονο... Και άρχισε να κλαίη σαν το παιδί.»

86 全书最后一句落在一个老人忽然哭出声, 而且先写他否认自己在哭: 他见过一对对夫妻分开没有落泪, 见过岛上的种种离散也没有落泪, 偏偏是眼前这一场没什么大不了的夫妻别离让他撑不住——而这一场离别的「夫妻」, 一方是终生未娶的老船长, 另一方是他那条同样老、同样锈、同样不再出海的双桅船 (L5328-L5333)。前面各篇的收束几乎都是硬的: 淹死的船长顺流漂走, 像一条没有桨的单桅船 (L4482-L4491); 神父在海上失踪, 妻子对着窗外的疯笑发疯 (L905-L908, L939-L950); 老头站在废墟上诅咒那个「在瓦砾里称王」的人 (L4037-L4043); 唯独最后这一处把石头交回给了身体。扣分: 各篇收法并不统一, 有的结尾带上了训诫的调子。故 86。