Ιλιάδος Ραψωδία Α: Μεταφρασθείσα εις δημοτικούς στίχους

«Έναν καιρόν οι Αχαιοί όλοι θα 'πιθυμήσουν Τον Αχιλλέα βέβαια· κ' εσύ καταθλιμμένος, Δεν θα 'μπορέσεις τίποτε αυτούς να ωφελήσης,»

这一维照实给低分, 依站内诗歌先例写明「抒情拼装, 无贯穿情节」: 全册只收二十四歌里的第一歌, 册内的因果链其实很硬——祭司被辱、瘟疫降临、卡尔卡斯算出病根、两位统帅当众对骂、雅典娜按住剑柄、战利品被抢、母亲上奥林匹斯、宙斯点头、赫拉撞见——但这条链在第一天的日落处就断了, 册末留下的只是一句指向别册的威胁。诗的推进单位是"发言"而不是"事件": 每次发言都可以被一段抒情铺陈打断, 一个人的姿态 (拄杖、垂泪、握剑、斟酒) 能被拉到三行诗的长度, 下一次发言又把它接住。所以本册的情节密度是零散的、随时可中断的: 作为二十四歌之一它有开端而没有收口, 作为独立一册它没有主线。故 45。

«Τον αποκρίθηκ' έπειτα, χύνοντας δάκρ' η Θέτη· Ωχ, τέκνο μου, τι σ' έθρεφα 'γώ η πικρογεννήτρα ! Κι' ας κάθουσουν καν άπαθος, κι' άδακρος 'ς τα καράβια, Αφού 'ν' κοντή, κι' όχι μακρή η μοίρα της ζωής σου. Τώρ' είσαι κι' ολιγόζωος, κι' άτυχος παρ' απ' όλους.»

人物是这一册最硬的一层: 阿伽门农的脸是被夺走东西之后的怒, 阿喀琉斯是当场拔剑又当场被拦下来的身体, 忒提斯一开口就变成一个母亲, 涅斯托尔一插话就把战场变成客厅, 卡尔卡斯是全册唯一敢当众对王说话的人, 而卷末的赫拉与宙斯像一对老夫老妻在拌嘴——宙斯还得「με τα φρύδια του τα μαύρ' ένευσ'」才算数。每个人物都带着荷马式的固定修饰语进场, 靠一句自报家门取得身份; 通俗语译笔又给每个人加了一层十九世纪希腊的口音, 于是卡尔卡斯的讥讽与阿伽门农的暴怒各自有了腔调。扣分在于: 这册里的人物全部只出场一次, 没有任何一个跨歌复现, 群像虽清晰却不构成一张网。故 88。

«Πα! πα! τι θρήνος έφθασε την Αχαΐαν μέγας! Ε πόσο δα θα ευφρανθή ο Πρίαμος, κ' οι υιοί του, Και θα χαρούν πάρα πολλά κι' οι άλλοι Τρωαδίτες, Αν μάθουν όλα τούτα σας, και ότι πολεμηέσθε Εσείς των Δαναών οι πρώτ' εις ταις βουλαίς και μάχαις.»

节奏是本册最接近古典水准的一维: 七百余行诗步里, 场景切换全靠"人走了"这一类短句完成, 不作交代, 也不需要交代; 争执段用"甲说完—乙回一句—丙插话—丁裁决"的四段交替推, 涅斯托尔这一插, 战场立刻变成客厅, 而他随后只用一句「Αλλά πεισθήτε και εσείς」就把全场按回原位。祭司段以一个转身离营收束, 众神宴段以"各自回房"收束, 每一场都干净地关门, 段落之间不留黏连。扣分在于: 荷马式的反复 (同一件事换个说法再说一遍) 在通俗语译本里保留了两三处, 阿波罗降箭与会诊两处都把同一件事说了两遍, 速度因此被压下来。故 86。

«Τον άκουσε, καθήμενη 'ς της θάλασσας τα βάθη, Σιμά εις τον πατέρα της τον γέροντα, κι' αμέσως Σαν καταχνιά απ' την θάλασσαν την ασπρουλήν ανέβη.»

文字是本册的第二强项: 荷马式固定修饰语几乎原样搬进通俗希腊语, 动词却用最口语的现代形式, 整句的语法仍按古希腊语的格与序排列, 于是读起来像"词是新的、句子是旧的"。比喻机器也被整套搬了过来: 忒提斯从海里升起被写成"像海上的一片浓雾升上来", 而荷马在同一处用的是另一个意象 (对照不在本地 txt, 见 FC), 译笔把古典意象换成了日常的一景; 而史诗特有的那种形容语连缀 («τρομεράς» / «ἀγανοῖς» 一类) 在通俗语里也只能靠冠词与定语从句去顶。扣分在于: 译笔有时把荷马分层的王权词汇一并拉平, 王、领袖、统帅在书里被压成同一套头衔, 修辞上的层次因此变薄。故 90。

«Εκάθησε τότ' έπειτα μακριά 'πό τα καράβια· Και μετά τούτο έρριξε κατοπινά σαΐταν· Κ' έγινε βρόντος τρομερός απ' τ' αργυρό δοξάρι. Πρώτα ταις μούλαις λάβωσε, και τους γοργούς τους σκύλους. Αλλά κατόπι ρίχνοντας πικρό κ' εκείνους βέλος Χτυπούσε· και πυκνές φωτιές νεκρών εκαίγαν πάντα.»

世界是本册的第三强项, 也是它比"一册诗选"更像史诗的地方: 营地、帐篷、海岸、祭坛、百牛祭、酒杯、奥林匹斯大殿在七百余行里连成一张可走的地图, 而神与人的世界还是同一张地图——阿波罗从奥林匹斯下来, 箭落的地方是希腊人的船边, 远处有人中箭, 尸体在营里烧; 祭司的祷告与神的降罚之间没有距离, 这就是史诗的世界观。宗教程序也写得极细: 洗手、烤大腿、撒麦、斟酒、歌舞整日, 每一步都在文本里有着落。扣分在于: 兵器只到弓与箭, 甲胄、战车、攻城一概不见, 这是一册"神与人吵架"的书, 不是一册战争书。故 89。

«Την έχθραν ψάλλε την κακήν, θεά, του Αχιλλέως· 'Πού έφερε τους Αχαιούς αναρίθμητους πόνους· Και εις τον άδην έρριξε πολλαίς ψυχαίς ανδρείαις Ηρώων· και τους έκαμεν αυτούς φαγί των σκύλων, Κι' όλων των όρνιων κ' η βουλή τελείωσε του Δία.»

钩子立得很快: 第一行就是一个祈使句加一个定语, 请神来"唱"一桩宿怨, 第二行立刻点明代价, 第四行追问是谁让两位统帅吵起来的, 第六行给出答案——阿波罗; 整段引子在十行之内把"谁对谁错"与"谁会付代价"同时立住, 是史诗式开场最省力的老规矩, 也是三千年来被反复模仿的那一段开场。扣分在于: 诗的钩子前面压着一百多行的题页、献辞与法语序言, 而序言本身已经把"逐字翻译"这个卖点说完, 读者进正文时已经知道要读什么; 荷马原句里那个更短促更爆裂的名词, 在这里被译成了更温的宿怨一词 (对照见 FC)。故 87。

«Ουδέ θ' ανθίσει, επειδή τα φύλλα και την φλούδαν Τα λέπισε το σίδερο, κ' οι βασιλείς δε τώρα Οι Αχαιοί, που έλαβαν το κράτος απ' τον Δία, 'Σ ταις απαλάμαις το κρατούν)· κι' αυτός θα 'ν 'όρκος μέγας.»

这一册的"新"几乎全在翻译动作里: 译笔把荷马的六步长行重铸为十五音节的通俗政治诗体, 保留古希腊语的格框架, 换上十九世纪希腊的日常词汇; 更值得记的是他敢在诗行当中插一句自己的解说——阿喀琉斯发誓那段, 译笔先写誓词本身, 再用括号补一句"那些阿开亚人从宙斯那里领了王国, 如今仍用双手托着它", 把荷马并不在此处的解释塞进了史诗的行文里, 于是一行诗同时是荷马与译者, 而括号把两者的边界留在纸面上。体例也新鲜: 卷首法文序、希腊文题页、译者署名、全书无注无目录, 是一部为法国读者印的希腊语读本。扣分在于: 通俗化路线本身是十九世纪希腊的既有运动, 本册是其中的一块, 不是发端。故 85。

«Έτσι δα τότ' ολημερίς ως του ηλιού τη δύσι Έτρωγαν· τίποτ' η καρδιά φαγ' ίσιο δεν στερηούνταν· Ούτε την λύραν την καλήν, 'πού είχεν ο Απόλλων, Ούτε ταις Μούσαις, π' έψαλλαν καλόφωνα με τάξιν.»

收在众神散场: 赫淮斯托斯为众神斟酒调和, 大家笑过之后各自回房, 而最后两行写的不是神的动作而是歌——Apollo 的琴与缪斯的合唱, 整册诗于是以"琴与缪斯"这两个物件收口; 史诗的第一歌用它自己的乐器结束自己, 这是荷马式的设计, 译本原样承接, 没有加一句译者的说明。扣分在于: 作为独立一册, 结尾落在神的宴会而不是人的赌气, 读完阿喀琉斯还在帐篷里生气而故事没有下文; 而第一歌本该把二十四歌的整个走向交出去, 这里交出去的只是一句预告, 册子在最要紧的地方停下。故 80。