Το Ταξείδι μου

«Με φαίνεται που για πρώτη φορά, σ' αφτό το βιβλίο, γράφηκε με κάποια σειρά κ' ενότητα η γλώσσα του λαού. Προσπάθησα να τη γράψω κανονικά, να φυλάξω τους νόμους της, να προσέξω στη φωνολογία, στη μορφολογία, στο τυπικό και στη σύνταξη της δημοτικής γραμματικής.»

90 这一句是全书的思想主轴, 也是它在 1880 年代希腊「语言问题」里的真正贡献: 作者不满足于说民间口语「不规范」, 而是断言这种语言可以「按某种次序与条理第一次被写下来」, 并且当场交代自己如何写——守住它的法则、留心语音与形态、留心它的式样与句序。也就是说, 他把白话从「教师不屑一顾的方言」重新抬成「一门可以被描写、被立法、被写成文学的语言」, 这一步直接决定了 1880 年代末希腊语小说的语体走向。同样要看到扣分处: 这一断言只以宣告的形式给出, 书中没有音位学与形态学意义上的描写语言学论证, 真正做语言描写的是他 1884 至 1888 年在巴黎写的那几本法语语法著作 (题页自列书目 L69-104), 而不是这一本。故 90。

«Γραμματική όμως δε θέλησα να κάμω. Το βιβλίο μου άλλο δεν είναι παρά φαντασία και ποίηση. Πήρα πρόφαση το ταξίδι που έκαμα, κοντέβουν τώρα δυο χρόνια, στην Ανατολή και στην Ελλάδα.»

80 这三行是作者对自己体例的交代, 也是全书结构的一次自述: 他明确拒绝写成语法书, 说这本书不过是想象与诗, 拿自己做过的两年东方与希腊之行为借口。这句自述解释了全书最反常也最有趣的结构选择——一部关于语言的书, 却把语法分析推到卷末的二三章, 前面二十七章走的是旅行、书信、人物、风景、民歌、传说的路子; 框架因此是「有意松散」的: 有一条清楚的主线 (语言在民间活着, 在学院里死着), 却没有章节级的论证结构, 读者必须自己把散在 Γ΄、ΚΑ΄、ΚΓ΄、ΚΔ΄ 各章的音韵学、形态学、词汇学碎片拼起来。扣分在于这种拼装成本被转嫁给了读者, 缺乏目录之外的索引与交叉参照, 而语法本身又被推迟到读者已经失去耐心的位置。故 80。

«Αφού πέρασαν οχτώ μέρες, χωρίς να πη τίποτις, μ' έφερε ο Μιχάλης ένα χαρτί γεμάτο λέξες σημειωμένες με τα γράμματα που του είχα δείξει και πολύ καλά σημειωμένες.»

88 这一段是全书证据方法最具体的一次露面: 作者在希阿岛 Μεστά 的村子里教一个只上过五个月小学的米哈利使用他自己设计的记音符号, 教完便不再管他; 八天之后米哈利捧回一整页注满符号的词, 标注得极工整。这正是本书想证明的事——知识不在大学的讲堂里, 在那些「从来不出门」的村民身上 (作者由此说「多少聪明脑袋就这样白白浪费了」, L3839-3843)。可核查性也在这里: 材料有明确的地点、人物、经过的天数与结果, 读者能照着复现。但证据的硬伤同样明确: 全书不列任何参考文献、不给任何口述的记录方式、不注明版本与页码, 那些「民间来源」既无法验证也无法反驳; 加上作者自己声明「我书里讲的没有一件真发生过」 (L196-199), evidence 只能给到 88。故 88。

«Για να το λύσουμε, χρειάζουνται ακόμη πολλά• πρέπει πρώτα ο καθένας να πιάση να μάθη με τα σωστά του αφτή τη γλώσσα που καταφρονεί χωρίς να την ξέρη, να γίνουνε γραμματικές, να παραδίδεται η αληθινή μας γλώσσα κι όχι μόνο η καθαρέβουσα στα σκολειά και στο Πανεπιστήμιο.»

78 这是作者给出的整套推广方案: 要解决语言问题, 首先得让每一个人先学好那门他此刻正瞧不起、却又天天在讲的母语, 要让教师学会它, 要在小学和大学里交付真正的语言而不是只有净化体, 还要比古希腊人更认真地学古希腊, 好去估量白话的历史价值。方案的方向明确、步骤也具体 (甚至包括每个冬天在自己开的公开课上研究本国语言史, L154-155), 并且贯穿到军队与识字教育 (L6084-6091: 士兵抱怨学校塞给他们的语言是野蛮的, 主张先学操枪再学拼写)。扣分处有三: 没有课程表, 没有教材, 没有一个可以检验的成效; 「先学好母语」在当时的希腊其实正意味着官方语与学校语的替换, 这套方案的执行条件与它批评的对象重叠, 于是实用性只能停在 78。故 78。

«Η άνοιξη είναι ο μεγάλος έρωτας που μας ανάφτει και που κάθε χρόνο τον κόσμο γεννά. Όλα τα ξανοίγει, όλη τη φύση, όλες τις ψυχές• είναι σα μια πλημμύρα ζωή που κατεβαίνει.»

94 这三行是全书文笔的顶点之一: 春天被写成「每年把世界重新点着的大情人」, 一句话把整段法国乡野的清晨收拢成一场复苏, 用的是最口语的白话希腊语, 没有一个生僻的古典词。也正因如此, 它才构成一次文体事件——希腊文学从 1880 年代起才第一次允许这种句子在书页上存在, 而作者正是把白话当作战场来用的作者 (序言自述: 「我写的是人民的共同语言」, L165-168)。周边同一段的比喻密度也高得惊人: 草叶被写成「用金线绣成的活织物」 (L231-232), 岩石与沟壑在海岛那边一齐叹气 (L2946-2949)。扣分在于个别处比喻堆得太满 (见 ΙΘ΄「Κατάρα」一章连篇的诅咒意象), 且后期章节因论战需要而句子变短变硬, 抒情余韵渐少。故 94。

«Όχι μόνο δεν έκαμε ένας ποιητής την Ιλιάδα, αλλά μήτε έγινε στον ίδιο τόπο• βγήκε μέσα από πολλά χωριά. Ένα χωριό μάθαινε μια ραψωδία, κι από το πρώτο το χωριό την έπαιρνε κ' ένα άλλο. Το καθένα την έσιαζε, την ξανάφτειανε, έβαζε μέσα και τη γλώσσα του. Για τούτο βρίσκεις τόσους αντίθετους, τόσους αλλοιώτικους τύπους στην Ιλιάδα• είναι χαμός καιρού να κάθεται κανείς να γυρέβη την πρωτότυπη γλώσσα της Ιλιάδας και να νομίζη που αφτή η γλώσσα είτανε μια και μόνη, ή που είχε ποτές ενώτητα και γραμματική απλή. Μην τα πιστέβης»

86 这是全书纵深最厚的一处: 作者顺着希阿岛皮尔吉外那块 «Σιορ Κωστή» 指给他看的岩石 (L3076-3082: 据说他常把骡子牵到海边, 就在那块石头上写下《伊利亚特》的第一支歌), 顺势把史诗从一位「天才诗人」手里拆成一群走村串镇的吟游诗人——一个村子学会一首歌, 传给下一个村子, 每个村子把话换成自己的方言, 于是《伊利亚特》里才有那么多互相矛盾的说法与「不整齐的语法系统」。这一说在十九世纪本不是新说 (所谓 ne-analysis 一系), 但把它接到民间歌谣上、再接到他自己的白话主张上, 就把一条古典学的论证拉进了当下。同类纵深还有两处: 半元音后的 -ν 的脱落在语音上是必然的 (L4104-4127), 古希腊的方言对立在现代希腊原样重演 (L5162-5168)。扣分在于纵深始终以希腊语族为圆心, 奥斯曼社会与安纳托利亚的民族志材料几乎缺席, 且未给出任何出处, depth 给 86。故 86。

«Το Μάη, στις τριάντα μια, η ώρα οχτώ το πρωί, μέρα Κεριακή, είτανε να φέρουν το λείψανο για να τακκουμπήσουν από κάτω από τη μεγάλη την Καμάρα. Τριγύρω στέκουνταν πολύς λαός, κόσμος πολύς μαζωμένος να τον προσμένη. Με σέβας, με λύπη, μα και με κάποια περηφάνεια για τέτοιο ποιητή, τον καρτερούσε το πλήθος, κι άμα τον είδαν, ξεσκεπάστηκαν όλα τα κεφάλια. Πρι ναρθή ίσια με κει κάτω, πρωί πρωί είχα πάει στο σπίτι του κι από το σπίτι του με λίγους φίλους, μαζί με την οικογένεια και τα εγγόνια του, ακουλουθούσαμε το λείψανο μοναχοί μας. Δε»

90 这段见证的精确度是全书可信度的高点: 他记下日期 (五月三十一日)、时刻 (早上八点)、星期 (主日)、地点 (凯旋门下)、仪式细节, 以及一个只有亲历者才会写的细节——他与几位友人从雨果家中出发, 混在人群里步行跟随灵柩, 想到的不是诗人的荣耀而是「再也见不到他那张严肃的脸、听不到他的声音」。这类具体性使读者有理由相信作者确实在场, 也使 1885 年 5 月 31 日巴黎那场葬礼可以被当作一份现场记录来用。扣分处在于两处: 一是书中同时声明「我讲的事没有一件真发生过」 (L196-199), 见证与虚构的界线故意模糊; 二是 ΙΔ΄「Ο Μαχμούτης」把一位希阿民间的传奇人物写成与作者面对面长段的对话, 却没有任何来源交代, credibility 因此停在 90。故 90。

«Πάρτε την καθαρέβουσα• θα δείξη σ' όλο τον κόσμο, που τόντις χάθηκε η αρχαία. Θέλετε να παίξετε; Θέλετε νοστιμάδες, χωρατάδες και κωμωδίες; Τότες να γράφετε την καθαρέβουσα! Θέλετε επιστήμη, κόπο και μάθηση; Θέλετε να πιάσετε σοβαρή δουλειά; Να γράφετε την εθνική σας γλώσσα. Από την απόφαση σας, θα φανή αν είστε ή άντρες ή παιδιά.»

91 这几行是全书最响的一记, 也是它至今仍然管用的原因: 作者不许人再把「像古希腊语」和「就是古希腊语」混为一谈, 并且给出两个互斥的选择——要玩、要笑话、要粗俗与乡村气, 就去写净化体; 要科学、要苦功、要正经营生, 就去写民族的语言。这是 1888 年希腊「语言问题」的原话, 也是今天任何一门语言只要面对「规范」二字就必然重演的问句。全书的当代性还来自它的姿态: 作者坚持不写语法书 (L188), 把论证做在活着的用法上, 这个选择本身至今仍被口语派与规范派的争论引用。扣分在于他给对手的脸谱过于顺手 (教师们「学究气地模仿古人, 整天喊 Βρεκεκέξ κοάξ κοάξ」, L4993-4994), 也很少讨论女性、少数族群方言与实际教育条件, relevance 给 91。故 91。