Ιφιγένεια εν Ταύροις: Δράμα σε πράξεις πέντε

«ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ. Της καρδιάς σου τα τρίσβαθα το λένε: Ορέστη, εγώ είμαι! Δες την Ιφιγένεια! Ζω!»

这三行是全剧最锋利的一次机关: 前一句还是女祭司对陌生来客说话, 后一句她自己把名字、身份和「我还活着」一并交出去, 于是悬念被一次自白清空, 后面两幕关于神像、献祭与逃跑的全部筹算才有支点。译本没有用任何铺垫, 只让对方胸口的三个深谷替她开口, 于是两个人从陌生人一步跨到失散的兄妹。扣分在于相认之后缺少一段兄妹单独的私语, 情绪被推给了后面的谈判, 因果虽硬, 温度反而薄了一层。故 92。

«ΠΙΛΑΔΗΣ. Για με νιαστήκαν όποιοι σε φύλαξαν• γιατί και γώ δεν ξέρω τι θα γινόμουν, αν δε ζούσες• όταν με σένα και για σένα απ τα μικρά μου χρόνια ζω μόνο και να ζήσω θέλω.»

这一段自白把全剧唯一一段不带神性的人情话留给了皮拉得斯: 他不谈命运也不谈神谕, 只说若俄瑞斯忒斯死了自己也不知道会怎样, 于是活着这件事从此只为另一个人而继续。这句话把他从神话里的「挚友」变成一个具体的、有身体感受的人, 也解释了他后来为何能顶住女祭司的劝说, 因为生死早已挂在同伴身上。扣分在于这种温度全剧只此一处, 阿尔卡斯与陶阿斯都只以职分说话, 五个角色的温度分布很不平均。故 93。

«Να! — Ο μηνυτής του βασιλιά με βήμα γοργό φτάνει. Η καρδιά χτυπά, η ψυχή μου θολώνει, ως βλέπω τη θωριά του ανθρώπου, που θα τον απαντήσω μ' ένα ψέμα.»

这一段是全剧节奏的第一个开关: 前一整场伊菲革涅亚还在与自己争辩要不要骗国王, 下一句信使的脚步声就把她推出犹豫, 全书的时限由此开始倒数。译者把「脚步急促」直接落成分词, 让希腊文长句在此断成短促的几拍, 与前一场的绵长议论形成硬切, 这是全剧最见功力的换挡处。扣分在于换挡之后第四幕的谈判场又拉长, 加速与拖沓互相抵消, 全书的平均速度因此仍偏缓。故 90。

«Φοβού τους θεούς, ανθρώπινο γένος! Βαστούνε το κράτος σε αθάνατα χέρια, καθώς τους αρέσει με αυτό κυβερνούν.»

这六行是全译本最能见出手艺的地方: 原文的祈使短句被逐行搬成希腊文, 一个短句仍是一个短句, 不因换了语言就拉成散文, 于是命运之歌的顿挫被完整保留, 与前面五幕的连续长行形成一次意外的换气。电子本把希腊文句末的上点一律写成实心点, 不熟希腊文排印的读者会当成排印错误, 其实是译者与校样共同留下的希腊式句读。扣分在于同一段落里长短句的落差偶显生硬, 有些破折号用得比底本更密。故 94。

«ο γιαλός, που των ξένων τρόμος ήταν, σ' εσέ καλός, φιλόξενος εστάθη. Πριν σου κανείς δεν πάτησε τον τόπο χωρίς θυσία, κατά συνήθεια αρχαία, στης Άρτεμης να πέση το ιερό.»

这一段是全剧世界观的法条: 外乡人踏上这片土地必须先向阿尔忒弥斯献祭, 这是「古老习俗」, 陶阿斯的国法与神法在此合流。译本把它放在阿尔卡斯嘴里而不是作者旁白, 于是它既是导游说明也是催命, 后面伊菲革涅亚必须靠偷神像来反抗的处境一次性交代清楚。扣分在于陶里斯的日常几乎只以这套法条的形式存在, 港口、市集、祭司群像都只是台词里的一句话, 世界因此是观念性的而非可见的。故 91。

«ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ. Στους ίσκιους σας ασίγαστες κορφές του παλαιού, ιερού, πυκνόφυλλου άλσους, καθώς και στης θεάς το ατάραχο άδυτο, νιώθω ακόμα την ίδια ανατριχίλα, πρώτη φορά που τα πατώ σα νάταν, κι ο νους μου εδώ δε συνηθίζει. Τόσους χρόνους κρυμμένη με κρατεί εδώ τώρα μια θέληση υψηλή, που εμπρός της σκύβω• μα πάντα μένω ξένη, όπως στο πρώτο.»

这九行是希腊译本最见功力的钩子: 场景不在殿内而在殿前的老林, 说话的不是王也不是女祭司, 而是一个站在原地不敢再往前走的流亡者; 她先数自己发麻的双脚, 才说出「在这里总像客人」那句。译者没有用任何醒目的警句开场, 而是让陌生环境先压过人物, 读者跟着她在林子里站定, 再由她的乡愁把观众拖进这部戏。扣分在于开头没有立刻给出冲突, 真正的悬念要到第三幕才被点燃。故 93。

«ΟΡΕΣΤΗΣ. Ας αρχίση τότε από σε και μένα η νέα συνήθεια. Τη γενναία ακολουθώντας των αρχόντων πράξη, λαός ολάκερος την κάνει νόμο. Όχι μοναχά για τη δική μας τη λευτεριά ν' αγωνιστώ άφησέ με, αλλά σαν ξένος κιόλα για τους ξένους.»

这一段是全剧唯一一次把一次冒险升格为一条法律: 俄瑞斯忒斯不要个人的自由, 他要求这条海岸此后不得再有血祭, 并让全体人民把这条规矩认作法律, 哪怕它出自一位刚到这里的希腊人。译者把原文的宣言式短句一条条排开, 使之听上去像在立宪而不是在求饶, 于是全剧从逃命转向立法的转折被完整传达。扣分在于这一发明属于歌德本人, 希腊译本在此只是搬运, 形式上的贡献主要落在分行与断句的对应上。故 91。

«ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ. Όχι έτσι, βασιλιά μου! Χωρίς την ευλογία σου, θυμωμένον δε θα σ' αφήσω. Μη μας διώχνης! Νόμος γλυκειάς φιλοξενίας ανάμεσό μας»

这七行是全剧收束的关键: 陶阿斯已经说了「你们走吧」, 女祭司却拒绝在没有祝福的情况下离开, 转而要求把一次性的仁慈变成一条常住的待客之法, 并让他交出「旧友谊的信物」。译者在此把希腊文的虚拟语气与将来时译得格外贴切, 因为这句请求本身就是关于将来的立法; 于是全剧以一条新法代替一场血祭, 结尾留下的不是尸体而是一段制度。扣分在于收得过于安静, 弑母的血账被一句解除诅咒的话轻轻带过。故 94。