Η νέα γυναίκα: Δράμα εις πράξεις τέσσαρας

«Στην πρώτη πράξη το σπίτι του Ευρωπαίου ανατολίτη Μεμιδώφ με τη λάμψη του, με το θόρυβο του, με τα χάλια του γοργοδειγμένο, κ' ύστερα με το ξεσκέπασμα του γάμου του Κώστα που το δέρνει σα χαλαζόβροχο. Στη δεύτερη πράξη η φωλιά των νιόνυφων και ταργαστήρι του ζωγράφου• η χαρά του ωραίου τώρα και μαζί το φοβέρισμα κάποιου αύριο αγνώριστου και σκοταδερού. Στην τρίτη. Μέσα στα βρόχια της πεθεράς το μπλέξιμο της τρυγόνας. Το ξανακύλημα του γαμπρού. Η Δαλιδά. Η απόφαση. Στην τέταρτη πράξη: Το φανέρωμα της νέας γυναίκας. Η νίκη και η θυσία. Η καταδίκη.»

91 这是全卷里把这部剧的结构一次说尽的一段话, 出自一位当时希腊最负盛名的诗人之手, 所以它既是证据也是权威。它的价值在于把四幕写成同一条道德因果链的四个阶段, 而不是四个并列的小事件: 第一幕是那户欧洲式东方人的宅子, 光、噪音、体面, 以及儿子婚事被当众掀开; 第二幕是新婚小窝兼画家的画室, 快乐与对某个明日陌生而黑漆漆的恐惧同时到场; 第三幕是婆婆布下的圈套、那只搅局的斑鸠, 以及女婿重新掉头; 第四幕才是新女人的亮相、胜利与牺牲、判决与报应。每一幕的收尾都是下一幕的起因, 所以少一幕就塌一段。扣分也很清楚: 中段第三幕的摊牌几乎全靠母亲把媳妇推进那扇门的巧合推动, 而第四幕与前两幕之间隔着整整二十年的空档, 剧本只用一句舞台说明就跨了过去, 中段因此比首尾松一档。故 91。

«Εγώ αισθάνομαι ότι δεν είμαι γεννημένος, ούτε για μεγάλες αλήθειες, ούτε για μεγάλα ιδανικά! Για μεγάλα γλέντια, μάλιστα! Για πάθη, για τρέλλες, (περιπατεί σκεπτικός).»

92 这一句是全剧人物塑造的支点, 因为它把男主角一次性交出来: 他不是恶人, 是一个自己都承认「生来不是为了大真理、也不是为了大理想」的人, 只配得上「大的欢宴、激情、疯劲」。作者顺手把理由也给了——他后来承认这场婚姻其实是母亲的撮合, 他自己不过是顺手娶了那件母亲看中的东西, 于是全剧的背叛同时带着一层「我从来没有真正选过」的底色。这一句之后, 他在第三幕的失足与第四幕的忏悔都有了同一个性格底座, 而不是情节需要才临时变坏。扣分在于: 这个剖白之后他基本只剩赎罪这一个功能, 人物的纵深靠开场一次性交代, 内在的继续演变缺席。故 92。

«Οι σκηνές του έργου σας ξετυλίγονται κανονικά και σχεδόν απέριττα.»

88 来自当时最权威的希腊诗人之口的这一句, 是全卷对节奏最直接的判词: 场景是按部就班解开的, 几乎没有溢出。这与剧本的实际做法相符——每一幕都靠一个日常动作换场 (掀纱布、拆信、跳起来抱住、关上门), 对白短, 冲突从不靠演说而靠打断; 但这句话同时也是它的判词, 因为「几乎没有溢出」另一面就是「几乎没有加速」。剧本的节奏因此是均匀的而不是有起伏的: 第三幕的哭诉与第四幕的记者场面连续重复同一种情绪, 而第四幕要同时装下二十年的空白、奥运八日的现场与一场终审, 时间被压得太紧, 于是前半赶、后半拖。扣分主要在这里。故 88。

«Θα ήταν η σωτηρία του ο έρως αυτός. Πρώτα, με μια τέτοια γυναίκα, έξυπνη, ανεπτυγμένη, δραστήρια, εργατική, θα άλλαζε και αυτός ζωή. Θα ησθάνετο την ανάγκην να εργασθή, να γίνη κάτι καλλίτερο από ένας νταντής! Έπειτα θα εσώζετο και από το απαίσιον συνοικέσιον, που του ετοιμάζετε.»

91 这几句是全剧语言层最好的样本, 因为它同时给了两种时间的口音: 一个刚从君士坦丁堡回来的年轻女人用 «ανεπτυγμένη, δραστήρια, εργατική» 这样一串新造或新借的词, 说「这样的女人会让一个男人脱胎换骨」, 而她母亲的句法仍旧是命令式的短促否定 (L267-269、L273), 一个动词就结束一场辩论。作者让语言承担了立场: 谁在说哪种词, 就是哪一代人; 而 Κώστας 那句 «Les femmes savantes» (L849) 又把当时欧洲「知性女性」戏的标签直接引进希腊语剧。同一卷里帕拉马斯专为这剧的日常希腊语辩护 (L2586-L2600), 说它让人想起已臻成熟的希腊本土散文, 这是同时代权威给这层语言开的最高证明。扣分在于译本保留了转写者的单音化改动与原文旧拼, 而正文没有注释层, 旧词 (εσωτερικόν / μπλέξιμο / πουλί) 对不谙希腊语的读者几乎没有抓手。故 91。

«Αφού ο νόμος τους και η θρησκεία τους προστάζει, είπεν, οι άνδρες τους κάνουν το θέλημα του θεού. Ενώ σε μας που είναι εμποδισμένο, οι άνδρες μας έχουν φιλενάδες κρυφές, που αγαπούν πειό πολύ από της γυναίκες τους.»

92 这几句把整部剧的世界观托了出来, 而且是以对照的方式: 在那边, 男人按法律与宗教合法地娶多个妻子, 而在基督教这一边, 男人们把情人藏在外面, 爱得比合法妻子还深 (L745-748); 那位后宫女人接着还要女人们按「我们的法律」出嫁 (L749-750), 于是「一夫一妻」在这部剧里不是道德, 而是制度。同一位 Κιρκασία 还说过另一种更狠的话——那些被关在笼子里的女人靠糖和歌曲活着, 而在露天筑巢的反而被别的鸟抢空。这让「新女人」不再是一个口号, 而是一套被摆在具体制度上的选择: 一边是合法的一夫多妻, 一边是非法的一夫一妻, 而 Μαρία 想走的是第三条路。扣分在于后宫完全通过转述出现, 那位 Κιρκασία 从未登场, 这个世界因此始终隔着一层。故 92。

«Απουσίαζα εις το εσωτερικόν της Ανατολής, μέσα εις ένα κάλλος φύσεως αφάνταστον. Έμεινα εκεί τόσον καιρό! Εκεί συνήντησα, χωρίς διόλου να το περιμένω, και την ευτυχίαν, το δυσεύρετον αυτό πουλί, ενσαρκωμένην εις ένα νέον και ωραίον άνδρα, ο οποίος έγεινε σύζυγός μου.»

90 这是全剧最有效的一次悬念兑现: 一个人的独处场面, 一封被拆开的信, 不到十行就把最大的秘密交出来——她在君士坦丁堡遇见了一个后来成为她丈夫的男人, 而她当初正是为此离开了那座城市 (L663-664)。整部剧的引擎由此点燃, 而且是由丈夫本人点燃的, 这让背叛同时成了被背叛者的知情。作者的次序也是老练的: 第一幕只给舞会、三个女儿的裙子与母亲的婚事算计, 观众陪着家庭闹了一整幕才拿到真相; 而这个真相一旦拿到, 母亲、丈夫、情敌、画室全部重新解释了一遍。扣分在于: 第一幕在希腊语戏剧的常规里本属弱位置, 全靠第二幕这封信翻盘, 拖沓的代价是真实的。故 90。

«Θα επιτρέψη; Είναι βαρειά η λέξις σας. Και στο λεξικόν της αγάπης μας δεν υπάρχει η λέξις αυτή.. Επιτρέπει... είναι δουλική λέξις. Και ημείς μόνον με λόγια αγάπης συνενοούμεθα.»

92 全剧最锋利的形式发明在这里: 作者把一个时代的性别问题压缩进一个动词。丈夫说「你丈夫会允许你去工作吗」, 她立刻把那个词挑出来, 说它太重, 说它在她与丈夫的爱情词典里根本不存在, 说它是一个奴隶性的词, 而他们之间只以爱情的话立约——这些事他们婚前就商量好了 (L1283-1284)。这不是姿态, 是语法: 谁掌握许可, 谁就是主人, 于是她拒绝的不是工作, 是那一个词。与之配合的另一层创新是让人物的出场被推迟, 前三幕全是旧女人, 新女人直到第四幕才现身 (同卷剧评 L2838-2846 正是抓住这一点)。扣分在于这个手法在同代欧洲的「新女性」剧作里已近共识, 本剧真正属于自己的部分是与奥运民族学的接合。故 92。

«Ένας δυστυχής Παύλε που είχε κ' έχασε ένα παιδί σαν κ' εσένα.»

93 全剧最后一句是全剧最好的一句: 台上没有和解, 只有一次错认。丈夫在二十年后的奥运赛场上认出了自己的儿子, 却只能以陌生人的身份去拥抱他, 而母亲对儿子解释那个人时说, 这是一个失去过一个像你这样的孩子的可怜人。她用第三人称把丈夫说给儿子听, 于是同时完成了两件事: 宣布她不原谅, 又让观众看见她其实一直在替这个孩子保存着父爱; 更狠的是她替儿子做的那个定义反过来指向自己——她同样是那个失去过孩子的人。全剧的收束因此既决绝又留了一线, 而不是道德清算式的板脸。扣分在于: 她给出的出路仍以被抬高的母亲身份收束, 解放的终点其实还是母职。故 93。