Taglibro de Vilaĝ-pedelo

«Fine ankaŭ li mortis! Nun mi havas plu nenian amikon sur la tero. -- Ĉi tie mi ne volas resti; mi volas foriri en la mondon por senigi min je miaj melankoliaj pensadoj --.»

这两行是全书真正的结构转折: 东家一死, 主人公在丹麦便失去了最后一个熟人, 于是先把留下的爱犬亲手枪毙, 再决定离乡出走。日记体最容易散架, 而这本书自始至终挂着一条可追踪的因果链: 父母双亡逼他卖身, 卖身让他靠近 Sofia, 越靠近越变成罪, 罪被察觉使他被逐, 被逐使他从军, 从军让他一无所有, 归来时只剩一个执事职。扣分在骨架有两处松节: 私情暴露那一段猛推得太快, 而此后近三十年的漂泊被压成几句追述, 中间任何一格都读不到。故 82。

«"Vi estis por mi fidela knabo," li diris. "Vi ne min forlasis. Kiam mi estos mortinta, vi pafmortigu kaj enterigu ĝin sub la granda frakseno ekster la enterigejo, sed pafu ĝin bone, kaj ne lasu ĝin diveni, kion vi intencas -- promesu tion al mi!"»

这几句遗嘱一次性把东家写成一个完整的声音: 临死只惦记两条狗、两支枪、一匹白马和一间墓穴, 用命令而不是抒情, 临终还要对方发毒誓。书里人物不多, 但各有各的嗓子: 主人公自己的絮叨里掺着拉丁文也掺着粗话, 助手 Jens 一会儿拍马屁一会儿敲诈, 而 Sofia 全书说过的话屈指可数, 多是法文里的一两个词, 唯一一次开口喊出的那句也只有三个词。扣分在于配角多数只留轮廓, 伯爵与主教只有亮相的几行, 女仆连名字都没有。故 82。

«Fine mia ŝipo eniris mian lastan havenon! Dum pli ol tridek jaroj mi vagadis ĉirkaŭe sur la sovaĝa haveno de la mondo por fini tie, kie mi komencis. Kion mi faris en tiuj jaroj? Kion mi gajnis? Tombon -- ripozejon ĉe miaj praavoj. Tio estas nenio kaj tamen ne tiel malmulte; mi havas amikojn, konatojn sur kaj sub la tero.»

日记体的快慢全在跳与不跳之间。这本书前五年逐年甚至逐月地记, 猎场、法语、私情一条条下来, 读得极快; 转到海外的年月忽然变成一行一个地名, 斯德哥尔摩与里加之间几乎是空的, 而主人公自己也在最后补上一句: 三十多年的漂泊只在回乡那天被一句追述带过, 连他挣了什么、失去了什么都只剩两个问句。好处是这种跳法与人生本身的疏漏一致, 坏处是读者拿不到过程, 只拿到结论。故 78。

«Kiam mi staris en mia juneco sur tiuj ĉi ondoj antaŭ la kugloj de la svedoj, tiam mi sentis min pli bona, ol kiam mi vidis la falintan anĝelon de mia juneco en la ĝardeno de Corselidse. Glavoj kaj kugloj, batoj kaj pikoj, vundo kaj morto estas nenio kompare kun la perdiĝo de la amo kaj kompare kun ruiniĝo de senkulpa animo.»

这一段是全书最好的一处句子: 把枪炮子弹与失去爱意的心碎排成两组对仗, 再用相比之下把军事的惨和情的惨压在一起比大小; 句子长而稳, 副词与插入语都不打乱节拍。全书还把拉丁文、法文与丹麦文直接嵌进世界语句子里, 不加译注的段落照读不误, 只有要紧处才用小字脚注补一句。扣分在个别处拉丁文生硬, 也有几处长句拖沓, 节奏偶尔失衡。故 86。

«Mi vidis ĝin nur unu fojon; neniam mi tion forgesos. Jen veturis tiu nigra mortanĝelo kun la longaj veturiloj plenaj je mortintoj; ili kuŝis ĵetitaj unu sur la alian kiel bestoj. De malantaŭ la veturilo pendis la kapo kaj brakoj de juna virino; ŝiaj okuloj elstaris el la nigre-flava vizaĝo, kaj la longaj kapoharoj balais la straton.»

这几行是全书最沉的一景: 瘟疫年的运尸车, 车上的人一个叠一个像牲口, 车后挂着一具年轻女人的头和手臂, 长发扫着街面。整本书的历史坐标因此立住了: 大庄园的等级、维堡的拉丁学童、海盗船上的北欧战、瑞典的征兵与俄国的农奴制, 一直到最后一则里他终于在 Føulum 当上执事时丹麦教区的样子。世界不是布景, 每一处都由日期、物价、行当与教会职务撑着。扣分在于庄园之外的市井与农民生活写得极薄。故 84。

«Dio donu al ni ĉiuj ĝojigan novjaron! Kaj gardu nian bonan sinjoron Søren! Li estingis la lumon hodiaŭ vespere, kaj patrino diras, ke li ne vivos ĝis la venonta novjaro.»

日记的第一行就是一句祷告加一个坏消息: 求神保佑, 而那位老爷今夜已经咽了气, 母亲说他活不过新年。三行之内, 读者就知道这个家要散, 而记录者的声音已经立住, 这比任何铺垫都快。扣分在书前压着两页半: 题页、译者的人名说明、以及译者自己那篇拿弥尔顿与 Blicher 对照的题词, 故事要翻过这些才开始; 书名只说了日志与乡村牧师, 不点人物也不点事件, 悬念得靠读者自己从书名里找。故 80。

«Ne estas pro plezuro, ke mi reprenis la plumon; sed se iu ekvidos tiun ĉi taglibron post mia morto, tiam li vidos, kiel la peko punas la pekulon.»

叙述者中途重新提起笔, 说若有人在他死后翻到这本日志, 就会看见罪怎样罚罪人; 到了最后一则, 他又说若有人在他死后读到这些纸页, 请为它叹息。一部小说两次把自己的体裁说破, 把书写本身写进了书里。其余形式也在玩花样: 全书用教会登记体写成, 地名一律带拉丁式的尾缀, 另有就地插入的九条小字脚注专门替读者译开拉丁与法文引语, 卷末还嵌了一份自葡萄牙语转译的巴西道德家箴言。扣分在于这些花样是拼贴式的, 与故事并未真正咬合。故 84。

«"Kiel la herbo estas nia vivo, Kiel la flor' staranta sur la kampo En plena belegeco, sed sen forto. -- Ĉar kiam vento blovas trans la floron, Rompiĝas la trunket', perdiĝas belegaĵo, Kaj oni eĉ ne scias, kie ĝi iam staris. -- Sed la kompatemo de Dio estas de eterneco ĝis eterneco."»

收束的手法是老到极处的: 最后一则先交代旧友死尽, 他自比旷野里一棵无叶的树, 说这些纸页就是自己的墓志铭; 随后一首小诗起于草如人生, 经花开、被风吹折、无人记得它开在何处, 落到上帝的慈悲从永远直到永远。前面那句若有人在他死后翻开这本日志, 又把读者直接请进结局, 使书名、书体与人物命运在最后一句合拢。扣分在于诗后没有再多一句收束语, 余味略薄。故 86。