Tri Noveloj

«"Dio scias!" li ekkriis, sen daŭra penskapablo. "Mi ne estas mi. Mi estas iu alia. Jen mi estas tie for. Ne, tiu forulo estas alia homo staranta en miaj ŝuoj. Hieraŭvespere mi estis mi, sed mi ekdormis surmonte kaj oni ŝanĝis mian pafilon kaj ĉio ŝanĝiĝis kaj mi ŝanĝiĝis kaj nun mi ne plu scias kiel mi nomiĝu nek kiu mi estu!»

这一句是全册最干净的一次情节转折, 干净到几乎是一次身份对账: 昨夜还是自己, 今晨醒来枪被人换掉、狗不见、人也不认识, 于是连「我是我」这件事都成了待核项。整条因果链在它之前铺了近五百行 (上山 L278-L298 / 遇陌生人 L300-L326 / 怪客会与酒 L342-L384 / 醒来与失枪失狗 L386-L404), 在它之后用六十行结算 (女儿唤回他的名字 L584-L593、村民补上二十年 L623-L628); 一句台词把「我」拆成了三个人 (我 / 另一个我 / 站在我鞋里的别人), 而小说的全部余味都从这里长出来。第三篇的因果同样干净: 断头台下的女人 → «Jes. En la tombo!» → 次晨的尸体 → 警察一句 «Ŝi gilotiniĝis hieraŭ.» (L1001-L1006) → 疯人院 (L1008-L1013), 三行之内翻盘。扣分在于全册不是三篇小说而是两篇加一封序言: 序言自己提到还有 «Aventuro de la Mistera Pentraĵo»、«Rakonto de la Juna Italo»、«Aventuro de la Juna Pentristo inter la banditoj» 三篇并未收进本册 (L771-L776), 全册因此没有一条把三件串成整体的结构线, 序言的闲笔 (尤其书业工业化那一段 L717-L744) 更把两篇之间的接缝拉长。故 89。

«perfekta kontentiĝo. Lia edzino tamen ade plenigis liajn orelojn pri plendoj teme de lia senokupeco kaj malzorgeco kaj la ruino kiun li trudas al sia familio. Matene, tagmeze kaj nokte ŝia lango senĉese moviĝis kaj ĉio tio kion li diris aŭ faris estigis senmanke torenton da ĉehejma elokventeco. Ripo disponis pri ununura respondrimedo por ĉiuj tiuj»

一句之内写完一个角色并给她定性: 清晨、正午、深夜, 她的舌头不停地动, 里普说的做的每一件事都被卷成 «torenton da ĉehejma elokventeco»——家常雄辩的洪流。这一句把当时的美国短篇里最常见的那个「唠叨妻子」写得有体积: 她不是坏, 是恒定的压力源, 而叙述者给她的那点幽默 («torenton» 一词既刻薄又无恶意) 让挑剔不带恶意。全书人物都走同一条路: 先给身份再给脾气——里普是 «afabla najbaro kaj obeema inregata edzo» (L134-L180), 狗 Lupo 是唯一能作伴的同类 (L216-L227), 酒馆政客用一副斜檐帽开路 (L510-L522), 沃尔夫冈是 «literatura nekrofiliulo» (L832-L843)。扣分在纵深: 全册无人跨篇复现, 黑衣女子的脸始终不给 (L890-L893), 于是群像虽各自成立, 却只是一排互不相识的素描。故 86。

«Dum li alproksimiĝis la vilaĝon li renkontis plurajn homojn sed rekonis neniajn. Tio lin surprizis ĉar li opiniis koni ĉiujn tiuregionanojn. Cetere, ili vestiĝis malsammode kiel lia kutimo. Ĉiuj lin fiksrigardis reciproke surprizite kaj senescepte frotis la mentonon lin ekvidinte. La konstanta ripetado de la gesto instigis Ripon senatente ĝin imiti, post kio li ekkonsciis, mirindege, ke lia barbo aktuale plilongiĝis je unu piedo.»

这一段是全册速度感最好的一次运用: 短短几句一路推过去——遇见许多人却一个也不认识、大家穿得与平时不同、互相盯着看、所有人一起摸下巴、这个动作反复出现、于是他也跟着做、然后他发现自己的胡子长了一英尺。二十年没有一句交代, 全部由「人人摸下巴」这一个共同动作折叠过去, 时间的纵深被翻译成了身体的同步; 醒来之后 «la dudek jarojn li pasigis same kiel unu nokton» (L623-L628) 只是把已经做过的蒙太奇补上一句数字。第三篇则从第一行的雷雨开始一气到底 (L811-L814), 二百余行不拖。扣分有两处: 一是序言整节是散漫的随笔体 (L702-L715), 其中关于书业已被工厂化的议论 (L717-L744) 与前后两篇的叙事速度完全不在一个档上; 二是第一篇前半的铺垫 (里普其人 L134-L180、哲学俱乐部 L232-L244) 铺了上百行, 事件直到将近第三百行 (L278-L298) 才启动。故 88。

«Kiu ajn navigis kontraŭflue sur Hudsono-Rivero ne povas forgesi Katskilajn Montojn. Ili estas distranĉita ero de la granda Apalaĉa familio kaj vidiĝas forokcidente de la rivero, suprenŝvelante ĝis sinjora alteco, supermoŝtante la ĉirkaŭantan pejzaĝon. Ĉiu sezona ŝanĝiĝo, ĉiu vetera aliiĝo, verfakte ĉiu dumtaga novhoriĝo estigas malsamecon en la magiaj koloroj kaj formoj de tiuj montoj kiujn ĉiuj bonaj edzinoj proksimaj kaj malproksimaj konsideras kiel perfektajn barometrojn. Kiam la vetero estas bona kaj konstanta la montoj vestiĝas blu- kaj purpurkolore kaj desegnas siajn aŭdacajn siluetojn sur la klaran vesperan ĉielon. Foje, tamen, kiam la ĉirkaŭanta pejzaĝo restas sennuba, ili amasigas sur siajn pintojn grizvaporajn kapuĉojn kiuj, en la lastaj radioj de la subiĝanta suno, brilas kaj lumiĝas glorkrone.»

四个分句把一座山写成了一支气压计: 季节变、天气变、其实每天每个时辰都在变, 于是色彩与形状也跟着变——«Ĉiu sezona ŝanĝiĝo, ĉiu vetera aliiĝo, verfakte ĉiu dumtaga novhoriĝo» 三个递进短句一路加码, 最后落到 «kiel perfektajn barometrojn»。这是全册译得最漂亮的一段, 因为它用最短的句法做最长的时间铺陈, 又用一句家常比喻收束, 结构与内容彼此成全。书信序言里的讽刺口吻同样见功力: 写自己如何在糖衣里塞 «solidan moralecboluson» (L746-L763), 把「教化」比作下药, 语气轻而准, 是译笔最放松也最像人的地方。扣分处有三处: 其一, 英语的副词位置被原样搬来 (「laŭ la kutimo de la milda sekso」、「laŭ onia observo」), 读来像译文; 其二, 长定语在世界语里层层套叠 («surportante senmanikan veŝton ĉirkaŭligitan ĉetalie», L300-L326), 偶尔拖沓; 其三, 个别直译把俏皮压成公文 (第三篇 «Nedubenda fakto»)。故 89。

«informantan pri la enhavaĵo de malnovega ĵurnalo. Anstataŭe maldika galulo, kun poŝoj plenigitaj je flugfolioj, bombastadis fervore pri civitanrajtoj, elektoj, kongresanoj, libereco, Bunker-Monteto, herooj de sepdek ses kaj aliaj vortoj kiuj konsistigis por la mistifikita Sinjoro Van-Vinklo nepre Babelan ĵargonon.»

这一句是全册「世界」维度的最好证据: 一个瘦削的报贩, 口袋塞满传单, 热火朝天地鼓吹公民权、选举、国会议员、自由、邦克山、「七六年的英雄们」, 而这些词对刚醒来的里普来说 «konsistigis por la mistifikita Sinjoro Van-Vinklo nepre Babelan ĵargonon»。作者用一句话同时交出三样东西: 一个刚刚成立的公共领域 (街头政治)、它的词汇表 (Bunker-Monteto、herooj de sepdek ses), 以及一个外来者对这套词汇的完全不解。更硬的一条证据在同一场景的稍前处: 酒馆招牌上的国王换成了 «GENERALO VAŜINGTONO» (L489-L493, 猩红披风变蓝锦缎、权杖变剑、冠变斜檐帽), 政治更替被写成了街景上的一次换画。巴黎一侧则给出革命的机制 (行刑广场与断头台下的血, L860-L872)。扣分: 除此之外几乎没有第二层世界——奴隶制、移民、工业化、女性处境全不在场, 而酒馆的政治喧哗始终只是背景噪声, 不构成真正的公共生活。故 90。

«En ŝtorma nokto, en la tempesta epoko de Franca Revolucio, juna Germano revenis al sia loĝejo je malfrua horo trans la malnovan parton de Parizo. La fulmo brilis kaj la laŭtaj tondrokrakoj klakadis laŭ la altaj mallarĝaj stratoj. Sed unue mi iom parolu al vi pri tiu juna Germano.»

四行之内同时交出天气、地点、时代与叙事策略: 雷雨夜、大革命 «tempesta epoko»、巴黎老城, 然后叙述者忽然刹车, 说 «Sed unue mi iom parolu al vi pri tiu juna Germano»——把悬念从「会发生什么」换成了「这个人是谁」。这是一句很会算的引导: 它承认自己要先讲人物, 而这个预告本身就制造了第二重等待; 随后的闪电与窄街上的雷声立刻把读者推进雨里。扣分有三处, 都出在卷首那一篇: 《Rip Van Winkle》前面一百三十行是克尼克博克的档案框架与卡兹凯山地理 (L69-L106), 事件直到将近第三百行 (L278-L298) 才启动, 真正的悬念 (谁在酒馆里认不出他) 要到五百行后才出现; 题页与版权行又占三十余行; 且全册只在第三篇用了一次真正的钩子, 读者从第二篇的散文体进入第三篇时要重新适应一次。故 86。

«Pro tio ke la publiko emas scivoli pri la fontoj el kiuj aŭtoro ĉerpas siajn rakontojn, ne certante ĉu ĝi rajtas nek ĝis kiu punkto ilin fidi, mi informu ke Aventuro de la Germana Studento, aŭ la lasta parto de ĝi, baziĝas sur anekdoto transdisponigita al mi el, laŭraporte, Franclingva fonto. Efektive, oni diris al mi, post kiam mi jam verkis ĝin, ke Angla aŭtoro estigis genian samfonte bazitan rakonton. Mi neniam vidis tamen presitan ekzempleron aŭ de la unua aŭ de la dua. Kelkaj cirkonstancoj de»

这是全册最有分量的形式发明: 序言不是自我辩解, 而是一份关于「可靠性」的清单——他先说公众爱打听作者从哪里取材, 于是交代: 第三篇《德国学生的奇遇》, 至少其最后一部分, 来自一则据说是法语来源的轶事; 写完之后又听说有一位英国作者写了同源的故事; 而这两部作品他一部也没见过 («Mi neniam vidis tamen presitan ekzempleron aŭ de la unua aŭ de la dua»)。叙述者当众把自己作品的谱系与自己的无知一并摊开, 于是「可信」这件事在文本内部不再是作者的特权, 而是读者可以自己接手判断的事。同一封信里他还宣布了另一件同样大胆的事: 道德要裹在糖衣里下 (L746-L763)。再加第三篇末尾那层嵌套——被 «hantita kapo» 的老人收束 (L1015-L1021)——全书把「谁在说」变成了悬置问题。扣分: 这些手法在英美 sketch 传统里已是成规, 本册是高峰而非发端; 且三件之间并未互相咬合成一次实验, 第三篇的哥特框架与第一篇的档案框架没有互相呼应。故 91。

«Ĉi-tie la maljunulo kun la hantita kapo findiris sian rakonton. "Kaj ĉu ĉi-tio estas aŭtenta fakto?" diris la scivolema viro. "Nedubenda fakto," respondis la alia. "Mi aŭdis ĝin de la plej bona aŭtoritato. La koncerna studento mem rakontis ĝin al mi. Mi vidis lin en frenezejo de Parizo."»

收束在一个反讽上, 而且是全册最锋利的一次: 好奇的听者问「这都是真的吗」, 老人答 «Nedubenda fakto», 理由是——«Mi aŭdis ĝin de la plej bona aŭtoritato. La koncerna studento mem rakontis ĝin al mi. Mi vidis lin en frenezejo de Parizo.» 最佳权威就是那个疯子本人。全篇由此完成: 一个把幻觉当实事的德国学生, 把自己送进疯人院, 而他的故事由另一个不可靠叙述者作证, 证据只有疯人院的一次探视; 读者被推到最后一刻仍无法裁决真假, 于是「事实」这个词本身被故事吃掉了。第一篇的收束同样漂亮: 里普从笑柄改写为 «patriarkoj de la vilaĝo kaj kronikistoj pri la forpasintaj "antaŭmilitaj" jaroj» (L662-L670), 镇上人后来信了他的话, 并以他的酒罐举杯 (L686-L693)。扣分: 第三篇的疯癫收束在解释上多停了一拍, 而里普那篇最后停在「镇上人相信他的故事」而非他本人的意义上, 收得稍轻。故 88。