Tri Noveloj de Usona Verkisto Bret Harte

«unu ŝanco el cent por savi ŝin," li diris, indikante Pinjon; "sed ĝi estas tie," li aldiris, fingremontrante Poker-Ebenaĵon. "Se vi povos alveni tien en du tagoj, ŝi estos savita." "Ĉu kaj vi?" demandis Toĉjo Simsono. "Mi restos ĉi-tie," estis la abrupta respondo.»

这四行是全书最干净的一次因果闭合: 斯图奇把自己的金子全倒在桌上, 只求托乔能在两天内赶回 Poker-Ebenaĵo 把平姬带走 («Estas ankoraŭ unu ŝanco el cent por savi ŝin» L803), 托乔问他「那你呢」, 他答 «Mi restos ĉi-tie» (L805-L806) —— 计划、赌注与拒绝在此一并交代, 之后的一切 (雪合围、母亲希普顿分粮、平姬冻死、尸体被雪掩埋) 都是这三行的后果, 直到墓志铭把「他已于 12 月 7 日打完自己的牌」刻在松树上 (L861-L862)。这正是哈特式的收束: 不是命运嘲弄人, 而是人自己算清了账。扣分在于三篇各写各的, 没有一条贯穿线把婴儿、赌徒与掘墓人扣在一起; 且第二篇中段的一周复述《伊利亚特》几乎让情节停摆。故 88。

«Ĉar li ne estis, certe, impona figuro. Malalta kaj korpulenta, kun kvadrata vizaĝo, sunbrulita en preternaturan ruĝecon, vestite en malstreĉa tika bluzo kaj pantalono strekita kaj spruĉita je ruĝa tero, li vidigis aspekton sub iuj ajn cirkonstancoj strangan sed nun»

这四行是全书人物描写的最高手艺: 叙述者先用一句 «ili ne estis, certe, impona figuro» 把期待打掉, 再用三行外形把这个人物钉住 —— 矮而胖、方脸、晒成不自然的红、皱巴巴的蓝上衣、配一条条纹裤, 而裤子的布料「原本是给某个更不起眼的罩布用的」(L1004-L1005)。服装的社会史被压进一条补丁裤子; 紧接着他又从那只沉甸甸的粗麻布袋里倒出十七块金币和一只表, 让「他其实是为数不多的诚实人」这一判断落到实物上。扣分在于配角多是绰号化的功能件: 「母亲」希普顿、寡婦、威尔切托都只有一种性格; 第一篇那位母亲甚至没有名字, 她的作用是当众被处死。故 89。

«Ili dormis tiun tutan tagon kaj la sekvintan, nek ili vekiĝis kiam voĉoj kaj piedpaŝoj rompis la silenton de la kampadejo. Kaj kiam kompataj fingroj forbrosis la neĝon de sur iliaj palaj vizaĝoj, estis apenaŭ direble, laŭ la egala paco ripozanta sur ili, kiu estis ŝi kiu»

这一句是全书节奏最漂亮的一次压缩: 昨天还各自冻得发抖的一对姐妹, «Ili dormis tiun tutan tagon kaj la sekvintan» 一句就跨过五天, 然后「当几根手指从苍白的脸上刨开积雪时, 只听见那上面几乎听不见的、均匀的安宁」, 原来那安宁属于「她, 那个犯罪的人」(L842-L845)。叙述者甚至不肯把死亡写成事件, 只让读者从一份安宁里自己发现。三篇的时间处理都靠这种硬切: 第一篇用「1851 年的冬天」一句跨过两年 (L419), 第三篇用 «ĉe Sablo-Baro en 1854» 一句定住年代 (L877)。扣分在于另有两处长段的失速: 第二篇整整一周靠托乔复述《伊利亚特》撑过 (L764-L776), 第一篇写婴儿日常与营地卫生法令用了近百行 (L309-L393)。故 87。

«Estos vidate, ankaŭ, ke la situacio estis originala. Mortoj estis neniel malkutimaj en Rora-Kampadejo, sed naskiĝo estis novaĵo. Homoj jam estis forsenditaj el la kampadejo efike, definitive kaj sen la eblo de reveno, sed jen estis la unua fojo ke iu ajn prezentiĝis _ab initio_. Tial la ekscitiĝo.»

这五句是译文体力的另一处证据: 叙述者先用 «Estos vidate, ankaŭ, ke la situacio estis originala» 开场 —— 插入语 «ankaŭ» 把一句判断拆成两段, 这是世界语少见的句法动作; 接着 «Mortoj estis neniel malkutimaj» 与 «naskiĝo estis novaĵo» 构成一组对照, 把"死亡在这里不稀奇, 出生才是新闻"这条矿营逻辑压在两个短句里; 最见功夫的是 «jen estis la unua fojo ke iu ajn prezentiĝis _ab initio_» —— 把拉丁文缩写原样嵌进世界语正文而不加任何说明, 而它前面刚交代过"消息只靠一辆快递车进出营地" (L402-L407) 的荒诞, 与这句的庄重形成落差。扣分在世界语特有的硬译噪声: «cer'monio» 的拼写 (L1123)、«Indiana seriozeco» 这种一词两解 (L334-L335), 以及 «Mi konscias ke eblus pliteatrigi tiun aventureton» 一类照搬英文语序的长句 (L905); 另有一处术语化后失去原意的 «prizorganto» (L1219)。故 88。

«ĉe Sablo-Baro en 1854, viroj plejparte rebaptonomiĝis. Foje tiuj prunteprennomoj baziĝis sur iu diferencigo de kostumo, kiel en la kazo de "Drelikaĵo-Jaĉjo"; aŭ sur iu aparteco de kutimo, kiel vidiĝis en "Salpetro-Vilĉjo," tiel nomata pro malordinara kvanto da tiu kemiaĵo en lia ĉiutaga pano; aŭ pro malbonŝanca erareto, kiel elmontriĝis en "La Fera Pirato," milda, malofendema viro gajninta tiun malbonaŭguran titolon pro sia bedaŭrinda misprononco de la termino "feraj piritoj."»

这段是全书「世界」造得最实的地方: 叙述者说矿营里男人的真名取决于他自己的申报 (L884-L886), 于是绰号按三样东西分类 —— 服饰 (「花衬衫杰克」)、日耗的习惯 (因为面包里掺的硝石太多而得名的「硝石威尔」)、以及一次口误 (「铁皮海盗」, 把他 «feraj piritoj» 念错的恶果)。三个例子把一个边疆聚落的分类学完整交代了出来, 而叙述者随即自嘲这不过是「粗糙的纹章学」(L884)。与这套分类并置的是一套司法: Poker-Ebenaĵo 由秘密委员会逐客 (L481-L489), Sablo-Baro 的法庭却肯为囚犯辩护 (L976-L992)。扣分在于三个营地几乎是同一个无名矿区的变体: 城内生活、家庭、商路与劳动分工全部缺席, 世界只剩一条峡谷、一座矿和一群绰号。故 90。

«Estis brukonfuzo en Rora-Kampadejo. Ne temis pri batalo, ĉar en 1850 tiaĵo ne estis sufiĉe malkutima por kunvenigi la tutan setlejon.»

这一句是全书最利落的开场: 作者不从人物写起, 先写一个制度性的荒谬 —— 在 Rora-Kampadejo, 一场枪战 «ne estis sufiĉe malkutima por kunvenigi la tutan setlejon», 枪声不值得为它召开一次全体集会; 而在同一天, 赌徒们照旧打牌, 镇上照旧把那两个人送来 (L73-L78)。紧接着叙述者用一个插入的 «ni memoru»（且让我们记住）第一次把「我们」这个声音放进营地 (L76-L77), 于是读者不是被告知这个营地有多凶, 而是被当作其中一人带进去。扣分有三处: 一是正文之前压着六十九行的 PG 头与题页 (L1-L65), 钩子被推迟; 二是真正的悬念 (婴儿是谁的) 要到约一百行后才揭开 (L81-L95); 三是第二篇的开场 (L462-L468) 才是三篇里最阴冷的一句 —— 赌徒一进城就感到「这地方的道德气氛变了」, 那一篇因此在体裁上比第一篇更适合做全书入口。故 85。

«SUB ĈI TIU ARBO KUŜAS LA KORPO DE JOHANO OKHURSTO KIU RENKONTIS SINSEKVON DA MALBONŜANCO LA 23AN DE NOVEMBRO 1850 KAJ LIVERIS SIAJN LUDPECOJN LA 7AN DE DECEMBRO 1850.»

这几行是全书最硬的一处形式发明: 故事不用叙述者的话收尾, 而是把结语交给一块刀刻在松树上的墓志铭, 于是整篇小说最后被压缩成一份公共档案式的记录 —— 姓名、进入日期、事件、结束日期, 句法几乎全是名词短语, 连一个评判性的动词都省了, «LIVERIS SIAJN LUDPECOJN» 则是把"打完了自己的牌"这句俗谚改写成公文口气。同一种"用记录代替评判"的手法在第三篇里由另一个来源完成: 叙述者明说自己知道怎样把这段经历讲得更吸引人, 偏偏照酒馆里的版本讲 («Mi konscias ke eblus pliteatrigi tiun aventureton...» L904-L907), 而《红狗号角报》的社论则替整个镇子做了判决 (L1094-L1108)。扣分在于这一手属于 19 世纪美国「地方色彩」短篇的成熟套路, 它加固的是既成结构而不是改造结构: 三个故事各自的线性时间、偶然而然的结局与说书人式的开场都相当传统, 形式实验几乎全发生在叙述层。故 87。

«brilega. Tenesio! Partnero!" Kaj tial ili renkontiĝis.»

收尾由三层叠成, 层层下沉。第一层是那一夜的口误: 病人以为自己是在套马赶路, 嘴里喊的却是 «Tenesio! Partnero!» (L1226) —— 他一辈子只叫对方「搭档」, 从未叫过名字。第二层是紧接的一句 «Kaj tial ili renkontiĝis.» (L1228), 主语没有点明, 两个人就真的在雪地里会合了, 一个是来找他的掘墓人, 一个是醉着走下山坡的田纳西, 而这次会合等于永别。第三层再往前一步是他在墓边那段主张: «Kiam viro kuras libere... Nu, li hejmenrevenu. Kaj se li estas en malbona kondiĉo por hejmenreveni, kion faru lia pli bona amiko? Nu, li hejmenrevenigu lin.» (L1179-L1194) —— 一个人自由奔跑, 他会做什么? 回家; 若他回不了家, 他最诚实的朋友就替他回家。整套书在这里把自己最重的一句判断交给一个自称只是「一个拿着自己全部家当的人」的角色, 而不交给叙述者。扣分在于第一篇的收尾把一场屠杀写成「他带着他的运气离去了」, 抒情盖过清算; 第三篇的标题人物也从未被正面描写过。故 89。