Dating Pilipinas

«Bago nagpuno ang m~ga taga Europa dito sa Kapuluang Pilipinas, ay may sarili n~g paraa't ayos n~g pamumuno ang m~ga tagarito. Ang paraa't, ayos n~g pamunuang ito ay di kagaya n~g sa iba't ibang lupaín na may isang dakilang puno ó pan~gulo na kinikilala, kundi sa bawa't pulo at lalawigan ay maraming pan~gulong may kanikanyang kampon at sakop na nayon-nayon at lipi-lipi,[1] anopa,t, kaparis din n~g pamunuan sa España bago nan~gagpaka-pan~ginoón doon ang m~ga Romano't Godo.»

这一句是全书立场的支点: Calderón 不接受「西班牙人到来之前菲律宾人没有政府」这个当时通行的前提, 而是把它当作可辩驳的说法 —— 在西班牙人到来之前, 菲律宾人先有自己的治理方式与秩序; 而且不像欧洲那样只有一个大王或大头目, 而是每岛每省各有若干首领, 大小随附庸规模而变; 他甚至把这套体制与西班牙人被罗马人、哥特人征服之前的体制相提并论。加分在于作者不停在断言, 下一段就给出词源 (balan~gay 来自船, 一个 balan~gay 即一个政体, L453-458) 与三种社会身份 (L494-499) 作为支撑, 并在第六分冊把「以赔偿代替血亲复仇」的习惯法写实 (L1061-1065)。扣分在于这个锋利判断全书只出现一次, 十八册其余部分以转述与分类为主, 没有被贯彻成一条解释线索。故 84。

«Unang Pangkat. M~ga Unang Tao Rito 6 Ikalawang Pangkat. Lahing Pilipino 12 Ikatlong Pangkat. Pagkaparito at Pinangalin~gan n~g Lahing Pilipino 16 Ikapat na Pangkat. Dating Pamamayan n~g m~ga Tagarito»

这十行是全书的建筑图: 从第一册「最先到这里的人」写最早住民与 Itim, 第二册按族群分菲律宾人, 第三册写来源与祖地, 第四册才进入旧有的治理, 第五册是衣饰与身体标记, 第六册是习惯法与诉讼, 之后才是语言、读写与字母表、姓名、贸易、婚姻、婚丧、天主教之前的信仰, 直到第十八册收在别族的创世神话。这条次序本身是一种判断: 它把政治放在物质文化之前, 把信仰放在最后, 是一份从人群到制度再到信仰的民族志提纲, 1907 年的菲律宾几乎没有第二本用他加禄语做过这件事。扣分在于十八册彼此并列而没有分期与主线, 读者拿不到一条从远古到当代的叙事; 目录页码是原书页码, 与电子本行号完全不对应, 查检价值因此打折。故 86。

«Tuloy ipinauunawa ko na ang kasaysayang ito ay hinan~go ko sa m~ga aklat nina P. Chirino, P. Delgado, P. Colin, P. Placencia, Morga, Dr. P. de Tavera. Sa salaysay ni Pigafetta, sa m~ga paaninao ni Dr. Rizal at kaonti sa m~ga aklat nina Blair at Robertson at gayon din sa m~ga kasaysayan ni Dr. Barrows at Comisionado Dean C. Worcester. Marahil din naman ay may kaonting kulang pa ito, dahil sa di ko pagkasumpong n~g lahat ng kasaysayang kailan~gan, n~gunit inaasahan kong ito ang m~ga pinakamahalaga.»

这是全书最要紧的一段自述: 作者把自己的材料来源一次性摊开 —— Chirino、Delgado、Colin、Placencia、Morga、de Tavera 的著作, Pigafetta 的记述, Rizal 的批注, Blair 与 Robertson 的书, 以及美国殖民当局 Barrows 与 Worcester 的考察报告; 随后又自认未能搜齐所有相关史籍, 只求列出最重要的一部分。这份清单本身就是一件史料: 一个菲律宾人写菲律宾史, 能调动的档案几乎全在西班牙人手里, 而他最得力的中介是 Rizal 的批注 —— 一本用西班牙语写、给西班牙读者看的菲律宾史。加分在于 48 条脚注编号连续、逐条注明出处与异说 (L2483-2533), 学术形式到位。扣分在于底层材料几乎全是传教士与殖民官员的转述摘要, 不是当事人的记录, 作者对这一层依赖的自觉有限。故 83。

«Ang aklat na ito ay pinagtiyagaan kong sinulat upáng magíng tulong ko kahi't kaunti sa m~ga di pa nakababatid n~g dating kasaysayan niring Lupang Tinubuan na n~gayo'y halos nalilibing sa limot.»

作者在序言里交代了书的用途: 这本书写来是要帮忙那些还不了解旧历史的菲律宾人, 好让本国的过去不要几乎完全埋没在灰烬里。这在 1907 年是一句有针对性的话 —— 当时菲律宾人可读的历史书几乎全是西班牙语写的, 菲律宾孩子要在中学课本里读到自己的历史, 必须先有一种他加禄语写成的总览。书的编排也照顾检索: 十八册分主题, 每册末尾附 TALABABA 脚注, 书末另附目录与作者自列书目 (L2904-2920, 含英塔他加禄语词典与他自己译的托尔斯泰)。扣分在于它没有索引、没有地图、没有年表, 目录只给原书页码且与电子本行号对不上; 而 1907 年的他加禄语旧拼写 (n~g、~g、mga、lú) 对今天的读者近乎不可读, 作为工具书的实际效用已经很低。故 73。

«Itong salitang balan~gay ay pan~galan n~g sasakyang-dagat na di umano'y siyang nilulanan n~g m~ga taga Malaya sa pagparito, (basahin ang pangkat na sasakyan) at ang dami n~g m~ga taong sakáy sa bawa't isa nito ay tinatawag na isang balan~gay na dili iba't siyang nátatag na isang pamahalaan. At sapagka't may malalaki't maliliit na sasakyán ay nagkamalalaki't maliliit namang balan~gay ó pámahalaan.»

这一段展示了本书最见功力的文体: Calderón 顺手做了一次词源推演 —— balan~gay 这个词来自船, 是马来人远航时乘的船; 船上的人被叫作一个 balan~gay, 于是「一个 balan~gay」就等于「一个政体」; 大船小船不同, 政治体的大小也就随之而异。一个民族志学者在介绍制度时顺手把词源讲给读者听, 语气是随口的, 但落点准确, 这是受过训练的书面他加禄语才做得到的: 句子长而不散, 修饰成分层层收束, 又不脱离口语的松快。他的长句能力在别处也稳定输出, 例如婚礼誓词逐字引录 (L1865-1871)、创世神话的复述 (L2831-2837) 都把叙事张力保持到句末。扣分在于西语借词 (pamamayan、balan~gay、alipin) 与本地词密集混排, 加上 1907 年排印的连写与断词习惯, 阅读负担明显。故 84。

«Tungkol sa pagkaparito n~g m~ga ito kung paano at saan nan~gangaling ay di masabi at hangan n~gayon ay di pinagkakaisahan n~g m~ga mananalaysay ang bagay na ito; sapagka't anáng iba ay galing sa Aprika na nakapagpalipat-lipat sa pulo't pulo hangang Nueva Ginea at mula sa Nueva Ginea hangang dito, at anáng m~ga bagong mananalaysay ay hindi, kun di ang m~ga ito'y kaibang lahi n~g m~ga itim sa Aprika at talagang tagarito sa Kasilan~ganan.»

这一段把时间纵深一次拉到极限: 最早到这里的人究竟什么时候、怎么来的, 至今没有定论 —— 有的学者说他们是从非洲经一岛一岛漂到新几内亚、再从新几内亚来到这里的; 也有的新学者说这些人并不是非洲黑人的同族, 而只是碰巧皮肤黑。考据上的诚实之外, 更值得注意的是作者把时间刻度分成两截: 生物学与地理的深时 (迁徙) 与神话的深时 (竹生创世, L2823-2870), 中间有文字、有国家的那几千年, 本书只能靠转述填补; 唯一的现在是作者 1902 年在墨尔本船上与澳洲水手互相听懂对方的话 (L1278-1283)。加分在于纵深同时覆盖空间 (苏门答腊、爪哇、西里伯斯、新几内亚) 与学科 (语言、政治、贸易、宗教)。扣分在于全书没有考古、没有碑铭、没有文字材料, 族群谱系完全依赖 19 世纪转述, 而非洲起源一说今天已被体质人类学与遗传学否定。故 85。

«ani Dr. Barrows ay tatatlo ang liping malayo rito at kung bagá man anya't marami ay angkan lamang n~g tatlong ito ang iba, samantala namang ang sa Comicionado Dean C. Worcester ay anim ang liping malayong narito at anáng iba ay isang gayon: ano pa at iba't iba. Kung alin ang matuid sa m~ga salaysay noong m~ga una sampu nitong m~ga huli ay di natin masabi at hangang n~gayon ay di pa lubos na kilala ang boong paraa't ayos n~g pamumuhay niyang m~ga taong gubat na nabangit baga man masasapantahang di lubhang magkakaiiba,»

同一页上摆着两组打架的数字: Barrows 说「malayo」的族群有三个, Worcester 说有六个, 其余说法各说各的 (L287-290); 作者既不选边也不掩饰, 直接写两说孰是我们说不准, 接着承认这些群体的生活方式至今未被完全认识, 只有一点相似。这个不裁断的姿态在 1907 年的菲律宾天主教圈子里是罕见的, 也是全书可信度最可靠的一次操作: 它让读者看见数字背后的分歧, 而不是被抹平的单一结论。扣分在于同一本书在别处又把尼格利特人源自非洲、经新几内亚而来当作近乎定论陈述 (L241-245), 也不质疑 Rizal 笔下奴役生活的美化描述 (L553-556); 史料怀疑主义用得并不一致, 西班牙殖民时代塑造的种族等级分类被原样继承。故 80。

«Sa pag-aasawa naman ay kinauugalian na ang maginoo ay sa kapwa maginoo, ang timawa ay sa kapwa timawa at ang alipin ay sa kapwa alipin; n~guni't naghahalo-halo rin kung minsan, ano pa't mabuti (ani»

这一句把菲律宾的婚俗放进世界史的坐标系: 门第内通 (贵族配贵族、平民配平民、奴配奴) 是当时通行的规矩, 但作者借 Rizal 之口指出, 这与罗马及中世纪欧洲的旧制并无二致 —— 那里地位低者本就不能与地位高者通婚。这不是猎奇比较, 而是一次坐标校正: 它把菲律宾旧俗从怪异的边缘挪回世界史的常规轨道, 也预告了殖民者「教化野蛮人」的叙事前提并不成立。这正是本书在今天最不可替代的地方: 它是菲律宾人在被殖民的百年里, 第一次用自己的语言系统地讲述自己的过去, 是一份后殖民史学绕不开的一手材料。扣分在于书中的三分 (moro / 基督徒 / 异教徒, L259-262) 内含种族化前提, 且奴役生活的正面描绘 (L553-556) 带着美化色彩; 它的当代价值必须与它的时代偏见一起读。故 85。