一个给词定价，一个给人定价

# 一个给词定价，一个给人定价

两本都是希腊语的书。一本是一九九九年在雅典印的佛学论著，卷首是译者自己写的四百多行长序; 一本是卢基安《全集》第六卷的希腊语译本，中间夹着一场拍卖。相隔八十八年，两本都不谈行情，可两本都在开清单: 一份列的是词该叫什么，一份列的是人该值多少。

## 一份给词定价的清单

希腊那本《Όραμα και Μεταμόρφωση》，副题是佛陀的圣八正道入门。译者斯皮罗斯·多伊卡斯先下手: Αν πούμε ότι στην Ελλάδα επικρατεί ένα χάος όσον αφορά την τυποποίηση της ορολογίας και τη σωστή χρήση τότε τι να πούμε για τη βουδδιστική ορολογία;——假如我们说，在希腊，术语的规范与用法是一团乱麻，那么对佛教术语又该怎么说? 他随即给出答案: η ποικιλία είναι απεριόριστη και βρίσκει κανείς από καλές μέχρι κακές και από συντηρητικές μέχρι ρηξικέλευθες αποδόσεις όρων.——这种多样性无边无际，从好的到坏的、从保守的到颠覆的译法都找得到。既然如此，定价的人只能是他自己。

他给自己找了个先例: Χαρακτηριστικός είναι ο τρόπος που μετέφρασε το 1823 ο August von Schlegel τον όρο yoga στο πλαίσιο της απόδοσης της Μπαγκάβατ Γκίτα στα λατινικά.——一八二三年奥古斯特·冯·施莱格尔在把《薄伽梵歌》译成拉丁文时处理 yoga 这个词的方式，是有代表性的。一个词在不同语言里可以换好几个名字，那就得有人拍板。

轮到书名那个词，他先认了账: Αρχικά είχα διαλέξει τη λέξη μετουσίωση σαν τη σταθερή απόδοση, στο κείμενο και στον τίτλο, της λέξεως transformation (μεταμόρφωση).——起初他挑了 μετουσίωση（升华）做 transformation 的固定译法，正文和书名都用它。可他临时改了主意: Ωστόσο, διατήρησα αυτούσια τη μετάφραση της λέξεως transformation στον τίτλο και σε ορισμένα σημεία που αναφέρονται στο στόχο της όλης διαδικασίας, ως μεταμόρφωσης, για τον απλούστατο λόγο——然而书名和几处指涉整个目标的地方，他仍旧原样保留 transformation 译作 μεταμόρφωση（变形），理由很简单。

那个理由有两层，第二层更妙: ότι για να μεταμορφωθεί κανείς πρέπει να περάσει μέσα από μία διαδικασία μεταστοιχείωσης.——因为在希腊语里，人要「变形」，就得先经过一道「变质」。词的价格不是他定的，是词形自己标出来的。

整份清单最后落在一句话上: Ελπίζω ότι οι μεταφραστικές αποφάσεις μου θα συμβάλλουν όχι μόνο στην καλύτερη κατανόηση του κειμένου αλλά και την μεγαλύτερη απόλαυση της ανάγνωσής του.——他希望自己的译法不仅有助于更好地理解文本，也有助于更大的阅读快感。一份给词定价的清单，能拿出来的凭证只有「我希望」。

## 一份给人定价的清单

希腊那本卢基安《全集》第六卷里有一场拍卖。台上的是哲学家，赫尔墨斯唱名，买主验货，然后报价。第一件是萨摩斯的毕达哥拉斯: Πωλείται ο άριστος βίος και ο σεμνότατος.——最好的、最庄严的一生开拍了。买主叫他脱了衣服，看大腿: Μπα, ο μηρός του είνε χρυσός! Φαίνεται ότι δεν είνε άνθρωπος, αλλά θεός. Εξάπαντος θα τον αγοράσω. Πόσον θέλεις δι' αυτόν;——嚯，他的大腿是金的! 看着不像人，像神。我一定买下他; 你要多少钱? 赫尔墨斯: Δέκα μνας.——十米那。

第二件是个脏兮兮的、奴隶样的人，包里带着一条狗: Πωλείται βίος ανδροπρεπής, βίος άριστος και θαρραλέος, βίος ελεύθερος. Ποιος θέλει να τον αγοράση;——一份体面、卓绝、勇猛、自由的人生开拍，谁要? 这人一句话就把自己的价钱抬上去了: Έχεις ενώπιόν σου ένα πολίτην του κόσμου.——你眼前站着一位世界公民。买主不肯掏钱，赫尔墨斯就替他把用途一条条报出来: Και θυρωρόν εάν τον κάμης θα είνε πολύ πιστότερος από ένα σκύλον. Άλλως τε και αυτός κύων ονομάζεται.——你把他看门，他还会比狗更忠实; 况且他本来就叫「狗」。这一件没人要: Φαίνεται ότι θα μας μείνη απώλητος αυτός.——看来这一件要留在我们这儿了。

再往后是一件瞎眼的，台上的是苏格拉底。他先报出自己看不见的那张图: Εγώ όμως βλέπω εικόνας, βλέπω το δικό σου το αόρατον αντίτυπον, όπως και το δικό μου και εν γένει όλα τα βλέπω διπλά.——我却看得见图像，看得见你自己那份看不见的摹本，正如我也看得见我自己那份; 总之，一切都看得见两遍。买主立刻拍板: Πρέπει να σε αγοράσω, διότι βλέπω ότι είσαι σοφός και οξυδερκής.——我得买你，因为我看出你既博学又机敏。这一笔是全场最贵的: Δόσε δύο τάλαντα.——两塔兰特。买主报上名来: Δίων ο Συρακούσιος.——叙拉古的第欧根尼。

伊壁鸠鲁 Δύο μναι.——两米那; 斯多葛派的行情还要好: Είκοσι μνας.——二十米那，赫尔墨斯的理由是 Όχι, φίλε μου, διότι αυτός φαίνεται ότι έχει χρήματα και καλά θα κάμης να τον αγοράσης το ταχύτερον.——不，我的朋友，这位看起来有闲钱，你最好早点把他买下。轮到最末尾那件，无知本身: Μίαν μναν αττικήν.——一阿提卡米那。

卖无知的那位不肯认账: Ποίος γνωρίζει αν αυτά τα οποία λέγεις είνε αληθή;——你说的这些是真的吗，谁知道? 买主答得很干脆: Το γνωρίζουν ο κήρυξ, η μνα που έδωκα και οι παρόντες.——拍卖人、我付出去的那枚米那钱、在场的各位，这三样都知道。一句话，把真理的证据说成了三件物事: 一张嘴、一枚钱、一群人。

而这份清单并没有列完。散场前赫尔墨斯说: Εσάς δε τους άλλους θα σας καλέσωμεν αύριον, όταν θα εκθέσωμεν εις δημοπρασίαν τα λαϊκά και βάναυσα και αγοραία επαγγέλματα.——至于你们其余的人，我明天再叫来，把那些庸俗下贱、可以买卖的行当摆上拍卖台。哲学家的清单到此为止，剩下的推到明天。

## 两张清单各自的凭证

两份清单的货物完全不同: 一份上是词，一份上是人; 可开清单的姿势一样——先把可能性铺开，再报一个数。而且两份都留了尾巴: 拍卖那边把余下的行当推到明天，译者这边则把书名上那个词留下，明知不精确，也要留着。

差别在凭证。拍卖台上的真理由三样东西作证: 拍卖人的嗓子、那枚米那钱、在场的人; 而译者给自己定价，找到的凭证是他自己写下的那一句「我希望」。一份把说服力押在一屋子的围观者身上，一份把说服力押在一个人对词形的敏感上。

立刺只有一句: 一个给词定价，一个给人定价——一个的凭证是拍卖人、那枚米那钱和在场的每一个人，另一个的凭证只有自己的一句希望。

一苇